Tıbbi Sözlük

Geri döndürülebilir arrest nedenleri

Reversible causes of cardiac arrest

Kardiyak arrestte aranıp düzeltilmesi gereken nedenlerin anımsatıcısı: hipoksi, hipovolemi, hipo/hipertermi, hipo/hiperkalemi, hidrojen iyonu (asidoz); tansiyon pnömotoraks, kardiyak tamponad, pulmoner ve koroner tromboz, toksinler.

Hava yolu, solunum, dolaşım, nörolojik durum, açığa çıkarma

Airway, Breathing, Circulation, Disability, Exposure

Kritik hastanın birincil değerlendirmesinde izlenen sıra: hava yolu, solunum, dolaşım, nörolojik durum ve hastanın tümüyle açığa çıkarılarak muayenesi. Her basamaktaki hayatı tehdit eden sorun bir sonrakine geçmeden çözülür.

Diğer adları: Sıyrık

Abrasion

Derinin yüzeysel tabakasının sürtünmeyle kalkması.

Akut böbrek hasarı · Akut böbrek yetmezliği

Acute Kidney Injury

Böbrek işlevlerinin saatler veya günler içinde bozulması; idrar azalması, sıvı ve potasyum birikmesine yol açabilir.

Diğer adları: Olay yerinde doğum

Delivery, Obstetric

Hastaneye ulaşılmadan, olay yerinde veya ambulansta gerçekleşen doğum.

Diğer adları: 112 istasyonu

Emergency Medical Services

Ambulans ekiplerinin görev beklediği ve ekipmanın bulunduğu birim.

Ambulances

Acil hastaya olay yerinde ve nakil sırasında ileri tıbbi müdahale yapılabilecek ekipmanla donatılmış kara ambulansı.

Diğer adları: Emici göğüs yarası

Wounds, Penetrating

Göğüs duvarındaki yaradan solunumla hava girip çıkması; üç kenarı yapıştırılan veya valfli kapatıcı pansumanla kapatılır.

Fractures, Open

Kırık kemiğin üzerindeki derinin açıldığı, enfeksiyon riski yüksek kırık.

Adenosine

AV düğümde iletimi çok kısa süreliğine durdurarak düzenli dar QRS'li supraventriküler taşikardiyi sonlandıran ilaç.

Diğer adları: Adli olgu

Forensic Medicine

Travma, zehirlenme, şüpheli ölüm, istismar gibi kişinin dış etkenle zarar gördüğü ve yasal süreç gerektiren olgu; deliller korunmalı ve kayıtlar eksiksiz tutulmalıdır.

Diğer adları: Addison krizi

Adrenal Insufficiency

Böbrek üstü bezlerinin yeterli kortizol üretememesi; stres anında ağır hipotansiyon ve şoka yol açabilir.

Diğer adları: Epinefrin

Epinephrine

Kalp hızını, kasılma gücünü ve damar direncini artıran, bronşları genişleten hormon ve ilaç; kardiyak arrest ve anafilaksinin temel ilacıdır.

Diğer adları: Farmakovijilans

Pharmacovigilance

İlaçların yan etkilerinin izlenmesi ve Türkiye Farmakovijilans Merkezine bildirilmesi; ambulansta bildirim formuyla yapılır.

Otomatik eksternal defibrilatör

Automated External Defibrillator

Ritmi kendisi analiz edip şoklanabilir ritimde sesli komutlarla kullanıcıyı şok vermeye yönlendiren taşınabilir defibrilatör.

Atriyal fibrilasyon

Atrial Fibrillation

Atriyumların düzensiz ve çok hızlı elektriksel etkinliği sonucu P dalgalarının kaybolduğu, düzensiz ventrikül yanıtlı ritim. Atriyumda pıhtı oluşturarak inme riskini artırır.

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı

Disaster and Emergency Management Authority

Türkiye'de afet ve acil durumlarda koordinasyon, müdahale ve iyileştirme çalışmalarını yürüten kamu kurumu.

Diğer adları: Konuşma bozukluğu

Aphasia

Beyin hasarına bağlı olarak dili anlama veya ifade etme yeteneğinin kaybı.

Disasters

Toplumun normal yaşamını kesintiye uğratan, yerel imkanların yetmediği doğal, teknolojik veya insan kaynaklı olay.

Diğer adları: Art yük

Afterload

Ventrikülün kanı atabilmek için yenmesi gereken direnç; büyük ölçüde damar direncine bağlıdır.

Diğer adları: Gasping, Can çekişme solunumu

Respiration

Kardiyak arrestin ilk dakikalarında görülebilen düzensiz, yavaş, iç çeker tarzda nefes alma; normal solunum değildir ve KPR'ye başlanmalıdır.

Pain

Gerçek veya olası doku hasarıyla ilişkili hoş olmayan duyusal ve duygusal deneyim; şiddeti 0–10 arası sayısal ölçekle değerlendirilebilir.

Diğer adları: Huzursuzluk

Psychomotor Agitation

Aşırı ve amaçsız hareketlilik, gerginlik ve saldırganlığa varabilen huzursuzluk hali; hipoksi, hipoglisemi, zehirlenme gibi tıbbi nedenler önce dışlanmalıdır.

Diğer adları: Akciğer ezilmesi

Lung Injury

Göğse alınan künt darbe sonucu akciğer dokusunda kanama ve ödem; oksijenlenme bozukluğuna yol açar.

Scorpion Stings

Akrep zehrinin yol açtığı yerel ağrı ve uyuşma; çocuklarda kalp ve sinir sistemi etkileri ağır seyredebilir.

Akut koroner sendrom

Acute Coronary Syndrome

Kalp kasını besleyen koroner damarlarda kan akımının ani olarak azalmasıyla gelişen tabloların ortak adı; kararsız angina, ST yükselmesiz ve ST yükselmeli miyokard enfarktüsünü kapsar.

Charcoal

Mide-bağırsak kanalındaki bazı zehirleri bağlayarak emilimini azaltan madde; yalnızca uygun zehirlenmede ve hava yolu güvendeyse kullanılır.

Diğer adları: Kardiyojenik akciğer ödemi

Pulmonary Edema

Kalbin sol tarafının yetersizliği sonucu akciğer dokusunda ve alveollerde ani sıvı birikmesi; şiddetli nefes darlığı, köpüklü balgam ve hırıltılı solunumla seyreder.

Diğer adları: ABY, Akut böbrek yetmezliği

Acute Kidney Injury

Böbrek işlevlerinin saatler veya günler içinde bozulması; idrar azalması, sıvı ve potasyum birikmesine yol açabilir.

Abdomen, Acute

Ani başlayan, çoğunlukla cerrahi müdahale gerektirebilecek şiddetli karın ağrısı tablosu (apandisit, bağırsak tıkanması, delinme gibi).

Diğer adları: AKS

Acute Coronary Syndrome

Kalp kasını besleyen koroner damarlarda kan akımının ani olarak azalmasıyla gelişen tabloların ortak adı; kararsız angina, ST yükselmesiz ve ST yükselmeli miyokard enfarktüsünü kapsar.

Diğer adları: ARDS

Respiratory Distress Syndrome

Sepsis, travma veya aspirasyon gibi ağır bir hastalığa bağlı yaygın akciğer hasarıyla gelişen, oksijen tedavisine dirençli solunum yetmezliği.

Stress Disorders, Traumatic, Acute

Travmatik bir olay sonrası gelişen kaygı, şaşkınlık, olayı yeniden yaşama ve uyku bozukluğu.

Hypersensitivity

Bağışıklık sisteminin zararsız bir maddeye aşırı yanıt vermesi; kaşıntı, kurdeşen ve şişlikten anafilaksiye kadar değişebilir.

Alkalosis

Kan pH'sının normalin üzerine çıkması; hiperventilasyon ve kusma gibi durumlarda görülür.

Diğer adları: Akut alkol intoksikasyonu

Alcoholic Intoxication

Aşırı alkol alımına bağlı bilinç bozukluğu, kusma ve aspirasyon riski; hipoglisemi ve kafa travması gözden kaçmamalıdır.

Golden hour

Ağır travmada yaralanmadan sonraki ilk saat; kesin tedaviye bu süre içinde ulaşılmasının sağkalımı artırdığı kabul edilir.

Diğer adları: Hava keseciği

Pulmonary Alveoli

Akciğerlerde kan ile hava arasında oksijen ve karbondioksit alışverişinin gerçekleştiği küçük keseler.

Ambulances

Hasta ve yaralılara olay yerinde ve nakil sırasında tıbbi bakım vermek için donatılmış araç; kara, hava ve deniz ambulansı olarak ayrılır.

Amiodarone

Ventriküler ve supraventriküler ritim bozukluklarında kullanılan antiaritmik ilaç; şoka dirençli VF/nVT'de de kullanılır.

Diğer adları: Bebek suyu

Amniotic Fluid

Rahimde bebeği çevreleyen koruyucu sıvı; kesenin açılmasıyla gelmesi doğum eyleminin habercisi olabilir.

Diğer adları: Uzuv kopması

Amputation, Traumatic

Bir uzvun travmayla kısmen veya tamamen kopması; kopan parça temiz ve nemli sargıya sarılıp poşetlenerek soğuk ortamda (buza doğrudan değmeden) taşınır.

Diğer adları: Anafilaktik şok

Anaphylaxis

Bir alerjene karşı dakikalar içinde gelişen, birden fazla organ sistemini tutan ağır ve yaşamı tehdit eden alerjik reaksiyon; hava yolu şişliği, bronş daralması, hipotansiyon ve deri bulgularıyla seyreder. Adrenalin temel tedavidir.

Diğer adları: Ağrı kesici

Analgesics

Ağrıyı azaltan ilaç grubu; parasetamol ve iltihap gidericilerden güçlü opioidlere kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

Anatomic position

Vücudun ayakta, yüz öne dönük, kollar yanda ve avuç içleri öne bakar şekilde tarif edildiği standart konum; yön terimleri buna göre kullanılır.

Diğer adları: Kansızlık

Anemia

Kandaki hemoglobin veya alyuvar miktarının azalması; yorgunluk, solukluk ve çarpıntı yapar.

Anesthesia

İlaçla ağrı duyusunun ve gerekirse bilincin geçici olarak ortadan kaldırılması.

Diğer adları: Göğüs anjini, Angina

Angina Pectoris

Kalp kasının oksijen ihtiyacı karşılanamadığında ortaya çıkan, genellikle göğüs ortasında baskı, sıkışma veya yanma şeklinde hissedilen ve kola, çeneye ya da sırta yayılabilen ağrı.

Diğer adları: ABÖS, Beşik ölümü

Sudden Infant Death

Bir yaşından küçük, sağlıklı görünen bebeğin uykuda açıklanamayan ani ölümü.

Death, Sudden, Cardiac

Belirtilerin başlamasından kısa süre sonra, çoğunlukla ölümcül bir ritim bozukluğuna bağlı olarak kalp kaynaklı beklenmedik ölüm.

Anisocoria

İki göz bebeğinin büyüklüğünün farklı olması; travmalı veya bilinci bozuk hastada beyin hasarını düşündürür.

Angioedema

Dudak, dil, gırtlak gibi deri ve mukoza altı dokularda ani şişlik; hava yolunu tıkayabilir.

Diğer adları: Ön

Anterior

Vücudun ön tarafında olan; yaralanma ve ağrının yerini tarif ederken kullanılır.

Diğer adları: Antitrombosit ilaç

Platelet Aggregation Inhibitors

Trombositlerin kümeleşmesini engelleyerek pıhtı oluşumunu azaltan ilaç grubu; aspirin bu gruptandır.

Anti-Arrhythmia Agents

Kalp ritim bozukluklarını düzelten veya önleyen ilaç grubu.

Diğer adları: Panzehir

Antidotes

Belirli bir zehrin etkisini ortadan kaldıran veya azaltan özel ilaç (örneğin opioid için nalokson, organofosfat için atropin ve pralidoksim).

Diğer adları: Fenitoin, Levetirasetam, Levatirasetam, Valproik asit

Anticonvulsants

Nöbetleri önleyen veya durduran ilaç grubu.

Diğer adları: Feniramin maleat, Difenhidramin

Histamine Antagonists

Histaminin etkisini engelleyerek kaşıntı, kurdeşen ve alerjik belirtileri azaltan ilaç grubu; anafilakside adrenalinin yerini tutmaz.

Diğer adları: Kan sulandırıcı

Anticoagulants

Kanın pıhtılaşmasını azaltan ilaç grubu (varfarin, heparin ve yeni oral antikoagülanlar gibi); kullanan hastada travma sonrası kanama riski yüksektir.

Cholinergic Antagonists

Bazı ilaçlar ve bitkilerin yol açtığı kuru-sıcak-kızarık cilt, pupil genişlemesi, taşikardi, idrar retansiyonu ve deliryum.

Diğer adları: Ateş düşürücü

Antipyretics

Ateşi düşüren ilaç grubu; parasetamol ve ibuprofen en sık kullanılanlardır.

Diğer adları: İdrar yapamama

Anuria

Hiç veya hemen hiç idrar üretilmemesi; ağır şok, böbrek yetmezliği veya idrar yolu tıkanmasını düşündürür.

Diğer adları: Ana atardamar

Aorta

Sol ventrikülden çıkıp vücuda oksijenli kan dağıtan en büyük atardamar.

Aortic Aneurysm

Aort duvarının zayıflayarak balon gibi genişlemesi; yırtılırsa ani karın veya sırt ağrısı ve şokla ölümcül kanamaya yol açar.

Aortic Dissection

Ana atardamarın (aort) iç tabakasının yırtılarak kanın damar duvarı katmanları arasına ilerlemesi; sırta yayılan ani ve yırtılır tarzda göğüs ağrısı, kollar arasında tansiyon farkı görülebilir. Ölümcül bir acildir.

Appendicitis

Apendiksin iltihabı; göbek çevresinden başlayıp sağ alt karına yerleşen ağrı, bulantı ve ateşle seyreder.

Apgar Score

Yenidoğanın doğumdan sonra 1. ve 5. dakikada görünüm (renk), nabız, refleks yanıtı, kas tonusu ve solunum yönünden 0–10 arasında puanlanması.

Akut solunum sıkıntısı sendromu

Respiratory Distress Syndrome

Sepsis, travma veya aspirasyon gibi ağır bir hastalığa bağlı yaygın akciğer hasarıyla gelişen, oksijen tedavisine dirençli solunum yetmezliği.

Insect Bites and Stings

Arı zehrine bağlı yerel ağrı ve şişlik; duyarlı kişilerde anafilaksiye yol açabilir.

Diğer adları: Ritim bozukluğu, Disritmi

Arrhythmias, Cardiac

Kalp atımının hızında, düzeninde veya iletiminde ortaya çıkan bozuklukların genel adı.

Diğer adları: Atardamar

Arteries

Kalpten dokulara oksijenli kan taşıyan, duvarı kalın ve basınçlı damar; yaralanmasında kan fışkırarak, parlak kırmızı renkte akar.

Ambulans Sürüş Güvenliği Eğitimi

Ambulance driving safety training

Ambulans sürücülerine ve ekiplere yönelik, güvenli acil sürüş kurallarını ve kaza riskini azaltma yollarını öğreten Bakanlık eğitim programı.

Acidosis

Kan pH'sının normalin altına düşmesi; solunumsal (karbondioksit birikimi) veya metabolik kaynaklı olabilir.

Diğer adları: Düz çizgi

Asystole

Kalpte hiçbir elektriksel etkinliğin olmadığı, monitörde düz çizgi şeklinde görülen arrest ritmi. Şoklanamaz ritimdir.

Diğer adları: Karında sıvı

Ascites

Karın boşluğunda sıvı birikmesi; karında şişlik yapar, çoğunlukla siroz, kalp yetmezliği veya kansere bağlıdır.

Acil Sağlık Otomasyon Sistemi

Emergency health automation system

Hastane öncesi acil sağlık hizmetleri ile hasta nakil hizmetlerinin kaydı ve yönetiminde kullanılan bilişim sistemi.

Respiratory Aspiration

Mide içeriği, kan veya sıvıların hava yoluna ve akciğerlere kaçması; özellikle bilinci bozuk hastada risklidir.

Diğer adları: Aspiratör, Sekresyon temizliği

Suction

Ağız ve hava yolundaki kusmuk, kan ve salgıların vakumlu cihazla çekilerek temizlenmesi.

Pneumonia, Aspiration

Akciğere kaçan mide içeriğine bağlı gelişen akciğer iltihabı.

Diğer adları: Asetilsalisilik asit

Aspirin

Trombosit kümeleşmesini engelleyen ilaç; akut koroner sendromda çiğnetilerek verilir. Alerjisi ve aktif kanaması olanda kullanılmaz.

Diğer adları: Bronşiyal astım

Asthma

Hava yollarının kronik iltihabı ve tetikleyicilerle ani daralmasıyla tekrarlayan nefes darlığı, hırıltı ve öksürük atakları yapan hastalık.

Diğer adları: Astım krizi

Asthma attack

Astımlı hastada hava yollarının ani daralmasıyla nefes darlığı, hışıltı ve konuşmada güçlükle seyreden alevlenme; ağır atakta solunum sesleri azalabilir (sessiz göğüs).

Ataxia

Kas gücü normal olduğu halde hareketlerin koordinasyonunun bozulması; dengesiz yürüme.

Diğer adları: Splint

Splints

Kırık veya yaralanan uzvu hareketsiz tutmak için uygulanan sert veya şişirilebilir destek.

Pulmonary Atelectasis

Akciğerin bir bölümünün havasız kalarak sönmesi.

Diğer adları: Damar sertliği

Atherosclerosis

Damar duvarında yağ, kolesterol ve iltihap hücrelerinden oluşan plak birikmesiyle damarın sertleşmesi ve daralması.

Diğer adları: Yüksek vücut ısısı

Fever

Vücut ısısının enfeksiyon veya iltihaba yanıt olarak normalin üzerine (genellikle 38 °C ve üzeri) yükselmesi.

Diğer adları: Flushing

Flushing

Yüzde ve göğüste ani kızarma ve sıcaklık hissi.

Diğer adları: ASY

Wounds, Gunshot

Mermi veya saçmayla oluşan, giriş ve çıkış yerleri ile iç yaralanmaları farklı olabilen penetran yaralanma; adli olgudur.

Diğer adları: AF

Atrial Fibrillation

Atriyumların düzensiz ve çok hızlı elektriksel etkinliği sonucu P dalgalarının kaybolduğu, düzensiz ventrikül yanıtlı ritim. Atriyumda pıhtı oluşturarak inme riskini artırır.

Diğer adları: AFL

Atrial Flutter

Atriyumda dönen tek bir elektriksel halkanın oluşturduğu hızlı ritim; EKG'de testere dişi görünümündeki flatter dalgalarıyla tanınır.

Diğer adları: AV blok, Kalp bloğu

Atrioventricular Block

Atriyumlardan ventriküllere uyarı iletiminin gecikmesi veya kesilmesi. Birinci derecede yalnızca gecikme vardır; ikinci derecede bazı uyarılar, üçüncü derecede (tam blok) hiçbir uyarı iletilmez.

Diğer adları: Kulakçık

Heart Atria

Kalbin kanın toplandığı üst odacıkları.

Atropine

Kalp hızını artıran antikolinerjik ilaç; semptomatik bradikardide ve organofosfat zehirlenmesinde kullanılır.

Acil tıp teknisyeni

Emergency Medical Technicians

Hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde görev yapan, acil bakım ve nakil konusunda eğitimli sağlık personeli.

Atriyoventriküler blok

Atrioventricular Block

Atriyumlardan ventriküllere uyarı iletiminin gecikmesi veya kesilmesi. Birinci derecede yalnızca gecikme vardır; ikinci derecede bazı uyarılar, üçüncü derecede (tam blok) hiçbir uyarı iletilmez.

Diğer adları: Atriyoventriküler düğüm

Atrioventricular Node

Atriyumlardan gelen uyarıyı kısa bir gecikmeyle ventriküllere ileten düğüm.

Uyanık, sese yanıt, ağrıya yanıt, yanıtsız

Alert, Voice, Pain, Unresponsive

Bilinç düzeyini dört basamakta hızlıca sınıflayan skala: uyanık (A), sese yanıt veriyor (V), yalnızca ağrıya yanıt veriyor (P), yanıtsız (U).

Diğer adları: Doku kopması

Avulsion

Deri veya dokunun bir parçasının yırtılarak ayrılması.

Diğer adları: Bilgilendirilmiş onam

Informed Consent

Hastanın, yapılacak işlemin amacı, riskleri ve seçenekleri hakkında bilgilendirildikten sonra kendi iradesiyle verdiği izin.

Diğer adları: İleus

Intestinal Obstruction

Bağırsak içeriğinin ilerleyememesi; karın şişliği, kusma, gaz ve dışkı çıkaramama ile seyreder.

Intestines

İnce ve kalın bağırsaktan oluşan, besin emilimi ve dışkı oluşumunun gerçekleştiği sindirim kanalı bölümü.

Diğer adları: BVM, Ambu

Bag-Valve-Mask

Kendiliğinden şişen balon, tek yönlü valf ve maskeden oluşan, elle pozitif basınçlı ventilasyon sağlayan araç; rezervuar ve oksijenle yüksek oranda oksijen verilebilir.

Headache

Başın herhangi bir bölgesinde ağrı; ani başlayan en şiddetli baş ağrısı, ateş-ense sertliği veya nörolojik bulgu eşlik etmesi tehlike işaretidir.

Dizziness

Sersemlik, dengesizlik veya dönme hissi; iç kulak sorunları kadar hipotansiyon, ritim bozukluğu ve inmenin de belirtisi olabilir.

Diğer adları: Verteks geliş

Cephalic presentation

Bebeğin doğum kanalına başı önde gelecek şekilde yerleşmesi; normal doğum pozisyonudur.

Battle sign

Kulak arkasında (mastoid bölgede) morluk; kafa tabanı kırığını düşündürür ve genellikle birkaç saat sonra belirginleşir.

Cardiac Tamponade

Kardiyak tamponadın üç klasik bulgusu: hipotansiyon, boyun venlerinde dolgunluk ve derinden gelen kalp sesleri.

Diğer adları: Diazepam, Midazolam

Benzodiazepines

Sakinleştirici, nöbet durdurucu ve kas gevşetici ilaç grubu; nöbet ve ajitasyonda kullanılır, solunumu baskılayabilir.

Benzodiazepines

Sakinleştirici ilaçların aşırı alımı; uyku hali ve bilinç bozukluğu yapar, başka maddelerle birlikte alındığında solunum baskılanabilir.

Diğer adları: Kilo tahmini

Body Weight

Çocuğun kilosu bilinmediğinde yaşa göre tahmini vücut ağırlığını veren formül; ilaç ve ekipman seçiminde kullanılır.

Adrenergic beta-Antagonists

Beta bloker ilaçların aşırı alımı; bradikardi, hipotansiyon ve hipoglisemiye yol açabilir.

Diğer adları: BOS

Cerebrospinal Fluid

Beyin ve omuriliği çevreleyip koruyan berrak sıvı; kafa tabanı kırığında burun veya kulaktan gelebilir.

Brain Stem

Beyni omuriliğe bağlayan, solunum ve dolaşım gibi yaşamsal işlevleri yöneten bölüm.

Diğer adları: Konküzyon

Brain Concussion

Kafa travması sonrası geçici bilinç kaybı, bulanıklık, baş ağrısı veya hafıza kaybı; görüntülemede yapısal hasar görülmez.

Diğer adları: Bilinç bulanıklığı

Consciousness Disorders

Uyanıklık veya farkındalığın azalması; hipoglisemi, hipoksi, zehirlenme, travma ve inme gibi pek çok acil nedeni vardır.

Diğer adları: Şuur kaybı

Unconsciousness

Kişinin çevresini algılama ve uyaranlara anlamlı yanıt verme yeteneğini yitirmesi; bayılma, nöbet, travma, zehirlenme veya metabolik nedenlere bağlı olabilir.

Diğer adları: Yüzeysel yanık

Burns

Yalnızca derinin üst tabakasını tutan, kızarıklık ve ağrıyla seyreden, büllü olmayan yanık; yanık yüzdesi hesabına katılmaz.

Bolus

İlacın tek seferde, kısa sürede toplu olarak verilmesi.

Diğer adları: Juguler venöz distansiyon

Jugular Veins

Boyun toplardamarlarının belirgin şişkinliği; kalp yetmezliği, tansiyon pnömotoraks ve kardiyak tamponadda görülür.

Diğer adları: Servikal kolar

Braces

Boyun omurlarını sabitleyerek hareketi sınırlayan sert yaka.

Kidney

Kanı süzerek idrar oluşturan, sıvı ve elektrolit dengesini sağlayan organ.

Diğer adları: Renal kolik

Kidney Calculi

İdrar yolunda taşın ilerlemesiyle böğürden kasığa yayılan, dalgalanan şiddetli ağrı; idrarda kan görülebilir.

Bradycardia

Kalp hızının yaşa göre normalin altında olması; erişkinde dakikada 60'ın altı.

Diğer adları: Yavaş solunum

Bradypnea

Solunum sayısının yaşa göre normalin altında olması; opioid zehirlenmesi ve kafa içi basınç artışında görülür.

Diğer adları: Bronş genişletici

Bronchodilator Agents

Daralmış bronşları genişleterek hava akımını kolaylaştıran ilaç grubu.

Bronchi

Nefes borusundan ayrılarak akciğerlere havayı taşıyan dallar.

Bronchiolitis

Çoğunlukla 2 yaş altı çocuklarda, küçük hava yollarının viral iltihabıyla hışıltı ve solunum sıkıntısı yapan hastalık.

Bronchitis

Bronşların iltihabı; öksürük ve balgamla seyreder.

Meningism

Baş öne doğru eğildiğinde kalça ve dizlerin istemsiz bükülmesi; beyin zarı iltihabını düşündürür.

Bilgisayarlı tomografi

Tomography, X-Ray Computed

X ışınlarıyla vücudun kesitsel görüntülerini oluşturan görüntüleme yöntemi; kafa travması ve inmede ilk tercih edilen tetkiklerdendir.

Nausea

Kusma isteği hissi; mide-bağırsak hastalıklarının yanında kalp krizi, kafa içi basınç artışı ve zehirlenmelerde de görülebilir.

Communicable Diseases

Bir kişiden diğerine veya hayvandan insana geçebilen enfeksiyon hastalığı; bulaş yoluna uygun koruyucu ekipman kullanılır.

Diğer adları: Sprain

Sprains and Strains

Eklem bağlarının gerilmesi veya kısmen yırtılması.

Respiratory Insufficiency

Solunum sıkıntısındaki çocukta her nefeste burun kanatlarının genişlemesi.

Balon-valf-maske · Ambu

Bag-Valve-Mask

Kendiliğinden şişen balon, tek yönlü valf ve maskeden oluşan, elle pozitif basınçlı ventilasyon sağlayan araç; rezervuar ve oksijenle yüksek oranda oksijen verilebilir.

Sex Offenses

Rıza dışı cinsel temas; hastanın güvenliği, psikolojik desteği ve delillerin korunması önemlidir, adli olgudur.

Sürekli pozitif hava yolu basıncı

Continuous Positive Airway Pressure

Solunumun her evresinde hava yolunda sabit pozitif basınç sağlayan, maskeyle uygulanan non-invaziv solunum desteği; akciğer ödeminde ve bazı solunum yetmezliklerinde kullanılır.

Diğer adları: C-reaktif protein

C-Reactive Protein

İltihap ve enfeksiyonda karaciğerin ürettiği, kanda yükselen protein.

Cushing reflex

Kafa içi basıncın ileri derecede arttığını gösteren üç bulgu: kan basıncında yükselme, kalp hızında yavaşlama ve düzensiz solunum.

Çevre güvenliği, hava yolu, solunum, ulaşım/dolaşım, kurtarma/karar

Scene safety and primary survey mnemonic

Olay yerinde kritik hastanın ilk dakikalardaki hızlı değerlendirme sırası: Çevre güvenliği, Airway (hava yolu), Breathing (solunum), Ulaşım/Circulation (dolaşım), Kurtarma/Karar.

Diğer adları: Palpitasyon

Palpitations

Kalp atımlarının hızlı, güçlü veya düzensiz olarak hissedilmesi.

Diğer adları: Lüksasyon

Joint Dislocations

Eklemi oluşturan kemik uçlarının birbirinden ayrılması.

Çocuklarda İleri Yaşam Desteği

Pediatric Advanced Life Support

Çocuk ve bebeklerde ileri yaşam desteği uygulamalarını kapsayan Bakanlık eğitim programı.

Child Abuse

Çocuğa fiziksel, cinsel, duygusal zarar verilmesi veya ihmal edilmesi; öyküyle uyumsuz yaralanmalar, farklı evrelerdeki morluklar ve gecikmiş başvuru şüphe uyandırır. Bildirimi yasal zorunluluktur.

Diğer adları: Multitravma, Politravma

Multiple Trauma

Birden fazla vücut bölgesinde, en az birinin yaşamı tehdit ettiği yaralanmalar.

Multiple Trauma

Birden fazla yaralının bulunduğu ancak kaynakların yeterli olduğu olay.

Diğer adları: Dakika ventilasyonu

Pulmonary Ventilation

Bir dakikada akciğerlere alınan toplam hava hacmi; tidal volüm ile solunum sayısının çarpımıdır.

Diğer adları: Sağ dal bloğu, Sol dal bloğu

Bundle-Branch Block

Ventriküllere uyarı taşıyan sağ veya sol dalda iletimin bozulması; EKG'de genişlemiş QRS kompleksiyle görülür.

Spleen

Sol üst karında bulunan, kan hücrelerini süzen organ; künt travmada yırtılarak ciddi iç kanamaya yol açabilir.

Diğer adları: Periferik damar yolu

Catheterization, Peripheral

Kol veya eldeki bir toplardamara plastik kanül yerleştirilerek ilaç ve sıvı uygulaması için yol açılması.

Patient Isolation

Konuşma, öksürme ve hapşırmayla yayılan büyük damlacıklarla bulaşan hastalıklarda (grip gibi) cerrahi maske kullanımını içeren önlemler.

Diğer adları: Karında kas savunması

Abdomen, Acute

Muayenede karın kaslarının istemsiz olarak kasılması; periton iltihabını düşündürür.

Defibrillators

Ventrikül fibrilasyonu ve nabızsız ventriküler taşikardide kalbe senkronize olmayan elektrik şoku verilerek ritmin düzeltilmeye çalışılması.

Defibrillators

Kalbe elektrik şoku vererek ritim bozukluklarını düzelten cihaz; elle (manuel) veya otomatik çalışabilir.

Diğer adları: Sıvı kaybı

Dehydration

Vücut sıvısının ishal, kusma, terleme veya yetersiz alım nedeniyle azalması; ağız kuruluğu, idrar azalması, taşikardi ve ağır durumda şok yapar.

Diğer adları: Çocukta sıvı kaybı

Dehydration

Çocukta ishal ve kusmayla hızla gelişebilen sıvı kaybı; ağlarken gözyaşı olmaması, ağız kuruluğu, idrar azalması, çökük fontanel ve uzamış kapiller dolum ağır dehidratasyonu düşündürür.

Diğer adları: Plasenta ayrılması

Abruptio Placentae

Plasentanın doğumdan önce rahim duvarından erken ayrılması; ağrılı, sert karın ve vajinal kanamayla seyreder, anne ve bebek için hayatı tehdit eder.

Diğer adları: Vurgun

Decompression Sickness

Dalgıçlarda hızlı yüzeye çıkış sonrası kanda ve dokularda azot kabarcıkları oluşmasıyla eklem ağrısı, nörolojik belirtiler ve solunum sıkıntısı.

Decontamination

Zehirli veya tehlikeli maddenin hastanın cildinden, gözünden veya giysilerinden uzaklaştırılması; ekip önce kendini korumalıdır.

Diğer adları: Arındırma

Decontamination

KBRN olaylarında hastanın kirletici maddeden arındırılması; ayrıntılı triyaj ve tedavi dekontaminasyondan sonra soğuk alanda yapılır.

Diğer adları: Dekortike yanıt

Decorticate posture

Ağrılı uyarana kolların göğse doğru bükülüp bacakların gerildiği anormal yanıt; beyin hasarını gösterir.

Diğer adları: Glikoz, Glukoz

Glucose

Damardan verilen şeker çözeltisi; hipoglisemide kan şekerini hızla yükseltir.

Diğer adları: Akut konfüzyon

Delirium

Dikkat ve bilinçte aniden başlayan, gün içinde dalgalanan bozulma; enfeksiyon, ilaç, zehirlenme ve metabolik bozukluklarla tetiklenir.

Delta wave

QRS kompleksinin başlangıcındaki yavaş yükselen eğim; ek iletim yolunun (WPW) göstergesidir.

Diğer adları: Bunama

Dementia

Hafıza ve diğer zihinsel yeteneklerin günlük yaşamı etkileyecek düzeyde ilerleyici kaybı.

Ambulances

Kıyı ve ada yerleşimlerinden hasta nakli için donatılmış deniz aracı.

Membrane Potentials

Kalp ve sinir hücrelerinde elektriksel uyarılma; kalpte kasılmayı başlatır.

Diğer adları: DVT

Venous Thrombosis

Derin toplardamarlarda, çoğunlukla bacakta pıhtı oluşması; şişlik ve ağrı yapar, pıhtının akciğere gitmesiyle pulmoner emboliye yol açabilir.

Diğer adları: EKG derivasyonu

ECG lead

EKG'de kalbin elektriksel etkinliğine belirli bir açıdan bakan kayıt hattı (örneğin DI, aVF, V1).

Diğer adları: Koma pozisyonu, Yan yatış pozisyonu

Patient Positioning

Bilinci kapalı ancak solunumu olan ve travma şüphesi bulunmayan hastanın, hava yolunu açık tutmak ve aspirasyonu önlemek için yan yatırılması.

Diğer adları: Deserebre yanıt

Decerebrate posture

Ağrılı uyarana kol ve bacakların gerilip kolların içe döndüğü anormal yanıt; dekortikeden daha ağır beyin sapı hasarını gösterir.

Diğer adları: Ektopik gebelik

Pregnancy, Ectopic

Döllenmiş yumurtanın rahim dışına, çoğunlukla tüplere yerleşmesi; yırtılırsa ani karın ağrısı ve iç kanamaya bağlı şoka yol açar.

Diğer adları: DM, Şeker hastalığı

Diabetes Mellitus

İnsülin salgısının yetersizliği veya etkisizliği sonucu kan şekerinin kronik olarak yüksek seyrettiği hastalık; tip 1 ve tip 2 olarak ikiye ayrılır.

Diğer adları: Aşırı terleme, Soğuk terleme

Sweating

Bol terleme; göğüs ağrısıyla birlikte olması akut koroner sendromu, soğuk ve yapışkan olması şoku düşündürür.

Tongue bite

Nöbet sırasında dilin yan kenarının ısırılması; bayılmayı nöbetten ayırt etmede yardımcı bulgudur.

Diltiazem

Kalp hızını yavaşlatan kalsiyum kanal blokeri; hızlı ventrikül yanıtlı atriyal fibrilasyon ve flatterde kullanılır.

Diğer adları: Adet sancısı

Dysmenorrhea

Adet döneminde kramp tarzında alt karın ağrısı.

Diğer adları: Nefes darlığı, Solunum sıkıntısı

Dyspnea

Nefes almada güçlük ve hava açlığı hissi; şiddeti mMRC skalasıyla derecelendirilebilir.

Diğer adları: DİK

Disseminated Intravascular Coagulation

Sepsis, travma gibi ağır hastalıklarda pıhtılaşma sisteminin yaygın olarak etkinleşmesi ve pıhtılaşma faktörlerinin tükenmesiyle hem pıhtı hem kanama görülmesi.

Distal

Gövdeden veya başlangıç noktasından daha uzak olan (örneğin parmaklar, bileğe göre distaldir).

Diğer adları: Diş kopması

Tooth Avulsion

Darbeyle dişin kırılması veya yerinden çıkması; çıkan diş kökünden tutulmadan süt veya serum fizyolojik içinde taşınır.

Diğer adları: İdrar söktürücü

Diuretics

Böbreklerden su ve tuz atılımını artıran ilaç grubu.

Diğer adları: DKA

Diabetic Ketoacidosis

İnsülin eksikliğinde kan şekeri yüksekliği, keton cisimleri birikimi ve asidozla seyreden acil durum; derin ve hızlı solunum (Kussmaul), meyve kokulu nefes, kusma ve dehidratasyon görülür.

Diaphragm

Göğüs ve karın boşluğunu ayıran, en önemli solunum kası.

Diğer adları: Hemodiyaliz

Renal Dialysis

Böbrek yetmezliğinde kandaki atık maddelerin ve fazla sıvının makineyle (hemodiyaliz) veya karın zarıyla (periton diyalizi) temizlenmesi; fistül kolundan tansiyon ölçülmez, damar yolu açılmaz.

Diğer adları: Küçük tansiyon

Diastolic pressure

Kalbin gevşemesi sırasında atardamarlarda ölçülen en düşük basınç.

Diğer adları: Peltek konuşma

Dysarthria

Konuşma kaslarının güçsüzlüğü veya koordinasyon bozukluğuna bağlı anlaşılmaz, bozuk konuşma.

Diyabetik ketoasidoz

Diabetic Ketoacidosis

İnsülin eksikliğinde kan şekeri yüksekliği, keton cisimleri birikimi ve asidozla seyreden acil durum; derin ve hızlı solunum (Kussmaul), meyve kokulu nefes, kusma ve dehidratasyon görülür.

Diabetes mellitus

Diabetes Mellitus

İnsülin salgısının yetersizliği veya etkisizliği sonucu kan şekerinin kronik olarak yüksek seyrettiği hastalık; tip 1 ve tip 2 olarak ikiye ayrılır.

Diğer adları: Kanama kontrolü

Hemorrhage

Kanayan yaraya eldivenli elle veya pansumanla kesintisiz bastırılması; dış kanamayı durdurmanın ilk ve en etkili yoludur.

Diğer adları: Travay

Labor, Obstetric

Düzenli rahim kasılmalarıyla rahim ağzının açılması ve bebeğin doğumuyla sonuçlanan süreç; açılma, bebeğin doğumu ve plasentanın doğumu evrelerinden oluşur.

Rule of nines

Erişkinde vücudu yaklaşık %9'luk bölgelere ayırarak yanık yüzdesini hızla tahmin etme yöntemi.

Diğer adları: Kardiyovasküler sistem

Cardiovascular System

Kalp ve damarlardan oluşan, kanın vücutta dolaşmasını sağlayan sistem.

Diğer adları: Soğuk yanığı

Frostbite

Dokuların donması sonucu en çok el, ayak, burun ve kulakta görülen hasar; cilt beyaz veya gri, sert ve uyuşuktur.

Dopamine

Kan basıncını ve kalp debisini artırmak için sürekli infüzyonla verilen inotrop-vazopresör ilaç.

Diğer adları: Aşırı doz

Drug Overdose

Bir ilacın veya maddenin tedavi edici ya da güvenli miktarın üzerinde alınması.

Diğer adları: Raş

Exanthema

Deride kızarıklık, kabarıklık veya kabarcık şeklinde yaygın değişiklik.

Diğer adları: Abortus

Abortion, Spontaneous

Gebeliğin 20. haftadan önce kendiliğinden sonlanması; vajinal kanama ve kramp tarzı ağrıyla seyreder.

Derin ven trombozu

Venous Thrombosis

Derin toplardamarlarda, çoğunlukla bacakta pıhtı oluşması; şişlik ve ağrı yapar, pıhtının akciğere gitmesiyle pulmoner emboliye yol açabilir.

Elektrokardiyografi

Electrocardiography

Kalbin elektriksel etkinliğinin vücut yüzeyine yerleştirilen elektrotlarla kaydedilmesi; ritim bozuklukları, iskemi ve enfarktüs tanısında kullanılır.

Diğer adları: Morluk

Ecchymosis

Deri altına kanamaya bağlı mor-mavi renk değişikliği.

Diğer adları: Şiddet riski

Workplace Violence

Saldırgan hastada ekibin kendini koruması, gerekiyorsa kolluk desteği istenmesi ve kaçış yolunun açık tutulması.

Eclampsia

Preeklampsili gebede veya doğum sonrası dönemde nöbet gelişmesi; anne ve bebek için hayatı tehdit eder.

Diğer adları: Erken atım

Cardiac Complexes, Premature

Normal ritim içinde beklenenden erken gelen atım; atriyum (supraventriküler) veya ventrikül kaynaklı olabilir.

Electric Injuries

Vücuttan elektrik akımı geçmesiyle oluşan yaralanma; ritim bozukluğu, kas hasarı ve derin yanıklara yol açabilir. Kurtarmadan önce akım kesilmelidir.

Diğer adları: Elektrik çarpması

Burns, Electric

Vücuttan geçen elektrik akımının oluşturduğu hasar; deride küçük giriş-çıkış yaraları olsa da derin dokularda ve kalpte ciddi hasar olabilir.

Diğer adları: EKG, Elektrokardiyogram

Electrocardiography

Kalbin elektriksel etkinliğinin vücut yüzeyine yerleştirilen elektrotlarla kaydedilmesi; ritim bozuklukları, iskemi ve enfarktüs tanısında kullanılır.

Water-Electrolyte Imbalance

Kandaki sodyum, potasyum, kalsiyum gibi minerallerin normal düzeyden sapması; kas güçsüzlüğü, nöbet ve ritim bozukluğuna yol açabilir.

Electrolytes

Kandaki sodyum, potasyum, klor, kalsiyum ve magnezyum gibi mineraller; sinir, kas ve kalp işlevleri için gereklidir.

Embolism

Pıhtı, yağ, hava gibi bir parçanın kan akımıyla taşınarak bir damarı tıkaması.

Indications

Bir ilacın veya girişimin kullanılması gereken durum.

Endocarditis

Kalbin iç zarının ve kapakçıklarının, çoğunlukla bakteriyel iltihabı.

Diğer adları: ETT

Intubation, Intratracheal

Nefes borusuna yerleştirilen, ucunda şişirilebilir balonu (kaf) olan tüp; çocuklarda boyutu yaşa ve kiloya göre seçilir.

Infarction

Kan akımının kesilmesi sonucu bir doku bölümünün kalıcı olarak hasar görmesi (ölmesi).

Diğer adları: Meningeal irritasyon

Meningism

Başın göğse doğru eğilmesine karşı direnç ve ağrı; menenjit ve subaraknoid kanamada görülür.

Encephalitis

Beyin dokusunun, çoğunlukla viral kaynaklı iltihabı.

Diğer adları: Endotrakeal entübasyon

Intubation, Intratracheal

Nefes borusuna bir tüp yerleştirilerek hava yolunun güvenceye alınması ve ventilasyonun sağlanması.

Hematoma, Epidural, Cranial

Kafatası ile beyin zarı arasında, çoğunlukla atardamar kaynaklı kan birikmesi; kısa bir bilinç açıklığı döneminden sonra hızlı kötüleşme görülebilir.

Diğer adları: Gırtlak kapağı

Epiglottis

Yutkunma sırasında gırtlak girişini kapatarak yiyeceklerin nefes borusuna kaçmasını önleyen kıkırdak kapak.

Epiglottitis

Gırtlak kapağının (epiglot) hızlı ilerleyen bakteriyel iltihabı; yüksek ateş, salya akması, yutma güçlüğü ve tam hava yolu tıkanması riskiyle çok acil bir durumdur. Çocuk zorla yatırılmamalı, boğazına bakılmamalıdır.

Diğer adları: Sara

Epilepsy

Tekrarlayan, nedeni olmayan nöbetlerle seyreden kronik beyin hastalığı.

Diğer adları: Burun kanaması

Epistaxis

Burundan kanama; çoğunlukla ön bölümden olur ve burun kanatlarına baskıyla durur.

Diğer adları: Preterm eylem

Obstetric Labor, Premature

Gebeliğin 37. haftası tamamlanmadan başlayan doğum eylemi.

Diğer adları: Su kesesinin erken açılması

Fetal Membranes, Premature Rupture

Doğum eylemi başlamadan önce amniyon kesesinin açılarak sıvı gelmesi.

Eschar

Üçüncü derece yanıkta oluşan sert, kalınlaşmış ölü doku; göğsü veya uzvu çevrelediğinde solunumu ve dolaşımı kısıtlayabilir.

Soluk sonu karbondioksit

End-tidal carbon dioxide

Ekspirasyon sonunda ölçülen karbondioksit kısmi basıncı. Kapnografiyle izlenir; tüp yerinin doğrulanmasında, ventilasyonun ve KPR etkinliğinin izlenmesinde kullanılır.

Endotrakeal tüp

Intubation, Intratracheal

Nefes borusuna yerleştirilen, ucunda şişirilebilir balonu (kaf) olan tüp; çocuklarda boyutu yaşa ve kiloya göre seçilir.

Evisceration

Karın duvarındaki yaradan iç organların dışarı çıkması; organlar geri itilmez, nemli steril örtüyle kapatılır.

Diğer adları: Exitus, Ölüm

Death

Tıbbi kayıtlarda ölümü belirtmek için kullanılan ifade; ölüm saati ve bulguları kaydedilir.

Diğer adları: Crush sendromu

Crush Syndrome

Uzun süre ağırlık altında kalan kasların hasarlanması; kurtarma sonrası kana karışan potasyum ve kas yıkım ürünleri ölümcül ritim bozukluğu ve böbrek yetmezliğine yol açabilir.

Diğer adları: Yutak

Pharynx

Burun ve ağız boşluğunu gırtlak ve yemek borusuna bağlayan kas yapısı.

Diğer adları: Yüz felci

Facial Paralysis

Yüz kaslarının bir tarafta güçsüzlüğü; ağız kenarının düşmesi inme bulgusu olabilir.

Diğer adları: Yüz, kol, konuşma, zaman

FAST stroke test

İnmeyi hızlı tanımak için kullanılan test: yüzde kayma (Face), kolda güçsüzlük (Arm), konuşma bozukluğu (Speech) ve belirti başlangıç zamanının (Time) not edilmesi.

Diğer adları: Ateşli havale

Seizures, Febrile

6 ay ile 5 yaş arası çocuklarda ateşle birlikte ortaya çıkan, sinir sistemi enfeksiyonu olmadan gelişen nöbet; çoğunlukla kısa sürer ve iyi seyirlidir.

Febrile Neutropenia

Kemoterapi alan hastalarda bağışıklık hücrelerinin azaldığı dönemde ortaya çıkan ateş; ağır enfeksiyon riski nedeniyle acildir.

Diğer adları: Kasık atardamarı

Femoral Artery

Kasıkta, bacağa kan taşıyan büyük atardamar.

Diğer adları: Uyluk kemiği

Femur

Vücudun en uzun kemiği; kırığında ciddi kan kaybı olabilir.

Solunan oksijen fraksiyonu

Fraction of inspired oxygen

Solunan gaz karışımındaki oksijen oranı; oda havasında yaklaşık %21'dir.

Diğer adları: Kısıtlama

Restraint, Physical

Kendine veya çevresine zarar verme riski olan hastanın güvenlik için hareketlerinin kısıtlanması; en son seçenektir ve hasta yakından izlenir.

Flumazenil

Benzodiazepin etkisini geri çeviren antidot; nöbet riski nedeniyle seçilmiş hastalarda kullanılır.

Diğer adları: Bıngıldak

Cranial Fontanelles

Bebeğin kafatası kemikleri arasındaki yumuşak bölge; çökük olması sıvı kaybını, kabarık ve gergin olması kafa içi basınç artışını düşündürebilir.

Furosemide

Böbreklerden su ve tuz atılımını artıran idrar söktürücü (diüretik) ilaç; akciğer ödeminde kullanılır.

Gastroenteritis

Mide ve bağırsakların çoğunlukla enfeksiyöz iltihabı; ishal, kusma ve karın ağrısı yapar, sıvı kaybı riski vardır.

Diğer adları: GİS kanaması

Gastrointestinal Hemorrhage

Sindirim kanalının herhangi bir yerinden kanama; üst sistem kanamaları kanlı veya kahve telvesi gibi kusma ve siyah dışkıyla, alt sistem kanamaları kırmızı kanlı dışkıyla kendini gösterir.

Diğer adları: Hamilelik

Pregnancy

Döllenmiş yumurtanın rahimde gelişmesiyle başlayan ve doğumla sona eren yaklaşık 40 haftalık dönem; ilk, ikinci ve üçüncü trimestr olarak üçe ayrılır.

Diğer adları: Gestasyonel hipertansiyon

Hypertension, Pregnancy-Induced

Gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkan yüksek tansiyon.

Pregnancy Complications

Gebe hastada travma; annenin stabil tutulması bebeğin de en iyi korunmasıdır, dekolman plasenta riski nedeniyle izlem gerekir.

Diğer adları: TİA

Ischemic Attack, Transient

İnme belirtilerinin kısa sürede, çoğunlukla bir saat içinde tamamen düzelmesi; yakın dönemde inme için güçlü bir uyarıdır.

Gastrointestinal sistem · Sindirim sistemi

Gastrointestinal Tract

Ağızdan anüse uzanan sindirim kanalı ile karaciğer, safra yolları ve pankreası kapsayan organ sistemi.

Glasgow Koma Skalası

Glasgow Coma Scale

Göz açma (1–4), sözel yanıt (1–5) ve motor yanıt (1–6) puanlarının toplamıyla bilinç düzeyini 3 ile 15 arasında değerlendiren skala; 8 ve altı ağır bilinç bozukluğunu gösterir.

Diğer adları: GKS, GCS

Glasgow Coma Scale

Göz açma (1–4), sözel yanıt (1–5) ve motor yanıt (1–6) puanlarının toplamıyla bilinç düzeyini 3 ile 15 arasında değerlendiren skala; 8 ve altı ağır bilinç bozukluğunu gösterir.

Glucagon

Kan şekerini yükselten hormon; damar yolu açılamayan hipoglisemik hastada ve beta bloker zehirlenmesinde kullanılabilir.

Diğer adları: Şeker ölçüm cihazı

Blood Glucose Self-Monitoring

Parmak ucundan alınan bir damla kanla kan şekerini ölçen cihaz.

Chest Pain

Kalp, akciğer, aort, yemek borusu veya göğüs duvarı kaynaklı olabilen ağrı; akut koroner sendrom, aort diseksiyonu ve pulmoner emboli gibi ölümcül nedenler önce düşünülmelidir.

Diğer adları: Kalp masajı

Heart Massage

Göğüs kemiğinin alt yarısına ritmik olarak bastırılarak kalpten kan pompalanması; her bası sonrası göğsün tamamen geri gelmesine izin verilir.

Thoracic Injuries

Göğüs duvarı, akciğerler, kalp ve büyük damarları etkileyen yaralanmalar.

Diğer adları: Toraks tüpü

Chest Tubes

Göğüs boşluğundaki hava veya kanı boşaltmak için yerleştirilen tüp.

Eye Injuries

Göze yabancı cisim, kimyasal, künt veya delici travma; kimyasal temasta göz hemen ve uzun süre yıkanır.

Guillain-Barre Syndrome

Bacaklardan başlayıp yukarı doğru ilerleyen kas güçsüzlüğüyle seyreden bağışıklık kaynaklı sinir hastalığı; solunum kaslarını tutabilir.

Diğer adları: Güçsüzlük

Asthenia

Genel enerji azlığı ve yorgunluk hissi; yaşlılarda ve diyabetlilerde enfeksiyon, kalp krizi gibi ciddi hastalıkların tek belirtisi olabilir.

Patient Safety

Sağlık hizmeti sırasında hastanın zarar görmesini önlemeye yönelik uygulamaların bütünü.

Ambulances

Durumu stabil hastaların sağlık kuruluşları arasında veya evden hastaneye naklinde kullanılan ambulans.

Diğer adları: Transport

Transportation of Patients

Hastanın ambulans veya diğer araçlarla uygun sağlık kuruluşuna güvenli biçimde taşınması.

Diğer adları: Hastane öncesi bakım, 112 hizmeti

Emergency Medical Services

Çağrının karşılanmasından hastanın sağlık kuruluşuna teslimine kadar olay yerinde ve nakil sırasında verilen acil sağlık hizmeti.

Diğer adları: Ambulans helikopter, Ambulans uçak

Air Ambulances

Uzak veya ulaşımı güç bölgelerden ve uzun mesafeli nakillerde kullanılan, tıbbi donanımlı helikopter veya uçak.

Respiratory System

Havanın burun ve ağızdan akciğerlere ulaştığı yol; üst hava yolu (burun, ağız, yutak, gırtlak) ve alt hava yolundan (nefes borusu, bronşlar) oluşur.

Diğer adları: Baş geri-çene yukarı, Çene itme

Airway Management

Dilin hava yolunu kapatmasını önlemek için başın geriye eğilip çenenin kaldırılması; omurga yaralanması şüphesinde başa dokunmadan çene itme manevrası kullanılır.

Diğer adları: Solunum izolasyonu

Patient Isolation

Havada asılı kalan küçük partiküllerle bulaşan hastalıklarda (tüberküloz, kızamık gibi) N95/FFP2 maske kullanımını içeren önlemler.

Diğer adları: Hava yolu obstrüksiyonu

Airway Obstruction

Havanın akciğerlere ulaşmasının dil düşmesi, yabancı cisim, kusmuk, kan veya şişlik nedeniyle kısmen ya da tamamen engellenmesi.

Bites and Stings

Köpek, kedi veya diğer hayvanların ısırması; yara bakımı yanında kuduz ve tetanoz riski değerlendirilir.

Diğer adları: Karına bası

Heimlich maneuver

Yabancı cisimle tam hava yolu tıkanmasında, bilinci açık erişkinde ve bir yaşından büyük çocukta göbeğin hemen üzerine içe ve yukarı doğru ani baskı uygulanarak cismin çıkarılmaya çalışılması.

HELLP sendromu · Hemoliz, karaciğer enzim yüksekliği, düşük trombosit

HELLP Syndrome

Preeklampsinin ağır bir türü: alyuvar yıkımı (hemoliz), karaciğer enzimlerinde yükselme ve trombosit düşüklüğü.

Diğer adları: HELLP

HELLP Syndrome

Preeklampsinin ağır bir türü: alyuvar yıkımı (hemoliz), karaciğer enzimlerinde yükselme ve trombosit düşüklüğü.

Diğer adları: Kan kusma

Hematemesis

Kan veya kahve telvesi görünümünde kusma; üst sindirim sistemi kanamasını gösterir.

Diğer adları: Rektal kanama

Hematochezia

Dışkıyla birlikte parlak kırmızı kan gelmesi; çoğunlukla alt sindirim sistemi kanamasını gösterir.

Diğer adları: Hct

Hematocrit

Kanın içindeki alyuvar hacminin yüzdesi; kanama ve dehidratasyonun değerlendirilmesinde kullanılır.

Hematoma

Damar yaralanması sonucu doku içinde sınırlı kan birikmesi; şişlik ve morlukla kendini gösterir.

Diğer adları: İdrarda kan

Hematuria

İdrarda kan bulunması; gözle görülebilir veya yalnızca tahlilde saptanabilir, böbrek taşı, enfeksiyon veya travmaya bağlı olabilir.

Hemiparesis

Vücudun bir yarısında kas gücünün azalması.

Hemiplegia

Vücudun bir yarısında (yüz, kol ve bacak) tam felç; çoğunlukla karşı taraf beyin yarısında inme veya kanamaya bağlıdır.

Hemophilia A

Pıhtılaşma faktörü eksikliğine bağlı doğuştan kanama bozukluğu; küçük travmalarla bile eklem içi ve ciddi kanamalar olabilir.

Diğer adları: Hb

Hemoglobins

Alyuvarlarda oksijen taşıyan protein; düşüklüğü anemiyi gösterir.

Diğer adları: Kan tükürme

Hemoptysis

Öksürükle kan veya kanlı balgam çıkarma.

Diğer adları: Beyin kanaması

Hemorrhagic Stroke

Beyin içine veya beyin zarları arasına kanama sonucu gelişen inme.

Hemostatics

Pıhtılaşmayı hızlandıran maddeyle emdirilmiş, yaraya doldurulup baskı uygulanan kanama durdurucu sargı.

Hemothorax

Göğüs boşluğunda (akciğer zarları arasında) kan birikmesi; çoğunlukla travmaya bağlıdır ve ağır kanamaya yol açabilir.

Hepatic Encephalopathy

Karaciğer yetmezliğinde kanda biriken zararlı maddelerin beyin işlevlerini bozması; bilinç bulanıklığı ve el titremesiyle seyreder.

Diğer adları: Beyin fıtıklaşması

Brain herniation

Artan kafa içi basıncın beyin dokusunu bir bölmeden diğerine itmesi; tek taraflı genişlemiş ışık yanıtsız pupil ile kendini gösterebilir ve ölümcüldür.

Hiperglisemik hiperozmolar durum

Hyperglycemic Hyperosmolar Nonketotic Coma

Çoğunlukla yaşlı tip 2 diyabetlilerde çok yüksek kan şekeri ve ağır sıvı kaybıyla seyreden, ketoasidozun belirgin olmadığı acil durum; bilinç bozukluğu sıktır.

Diğer adları: Wheezing, Vizing

Respiratory Sounds

Alt hava yollarının daralmasında, özellikle nefes verirken duyulan ıslık sesi; astım ve KOAH'ta tipiktir.

Diğer adları: RSI

Rapid Sequence Induction and Intubation

Aspirasyon riskini azaltmak için sedatif ve kas gevşeticinin art arda verilip hastanın hızla entübe edildiği yöntem.

Hydrocarbons

Benzin, gazyağı gibi maddelerin yutulurken akciğere kaçması; ağır kimyasal pnömoniye yol açar, kusturulmaz.

Diğer adları: Kan şekeri yüksekliği

Hyperglycemia

Kan şekerinin normalin üzerine çıkması; susama, sık idrara çıkma ve halsizlik yapar.

Diğer adları: HHS, Hiperozmolar koma

Hyperglycemic Hyperosmolar Nonketotic Coma

Çoğunlukla yaşlı tip 2 diyabetlilerde çok yüksek kan şekeri ve ağır sıvı kaybıyla seyreden, ketoasidozun belirgin olmadığı acil durum; bilinç bozukluğu sıktır.

Diğer adları: Potasyum yüksekliği

Hyperkalemia

Kan potasyumunun yükselmesi; böbrek yetmezliği ve ezilme sendromunda görülür, sivri T dalgası ve ölümcül ritim bozukluklarına yol açabilir. Geri döndürülebilir arrest nedenlerindendir.

Hypercapnia

Kanda karbondioksit düzeyinin yükselmesi; uyku hali ve bilinç bozukluğuna yol açabilir.

Diğer adları: Sodyum yüksekliği

Hypernatremia

Kan sodyumunun yükselmesi; çoğunlukla su kaybına bağlıdır, huzursuzluk ve bilinç değişikliği yapar.

Diğer adları: Hipertansif kriz

Hypertensive Emergency

Ciddi kan basıncı yüksekliğine beyin, kalp, böbrek veya gözde yeni gelişen organ hasarının eşlik etmesi; kontrollü tedavi gerektirir.

Diğer adları: HT, Yüksek tansiyon

Hypertension

Kan basıncının sürekli olarak normalin üzerinde seyretmesi; erişkinde genellikle 140/90 mmHg ve üzeri kabul edilir.

Diğer adları: Vücut ısısı yüksekliği

Hyperthermia

Vücut ısısının, ısı üretiminin veya dış sıcaklığın atılamaması nedeniyle yükselmesi; ateşten farklı olarak vücudun ısı ayar noktası değişmemiştir.

Hyperventilation

Vücudun ihtiyacından hızlı veya derin solunum; karbondioksitin düşmesiyle el ve ağız çevresinde uyuşma, kramp ve baş dönmesi yapabilir.

Hyperventilation syndrome

Çoğunlukla kaygıya bağlı, fiziksel bir hastalık olmadan ortaya çıkan hızlı solunum atağı; tanı konmadan önce ciddi nedenler dışlanmalıdır.

Diğer adları: Kan şekeri düşüklüğü

Hypoglycemia

Kan şekerinin normalin altına, erişkinde genellikle 70 mg/dL'nin altına düşmesi; terleme, titreme, çarpıntı, davranış değişikliği, nöbet ve bilinç kaybına yol açabilir. Bilinç bozukluğu olan her hastada kan şekeri ölçülmelidir.

Diğer adları: Potasyum düşüklüğü

Hypokalemia

Kan potasyumunun düşmesi; kas güçsüzlüğü, kramp ve ritim bozukluğuna yol açabilir. Geri döndürülebilir arrest nedenlerindendir.

Diğer adları: Kalsiyum düşüklüğü

Hypocalcemia

Kan kalsiyumunun düşmesi; ağız çevresinde uyuşma, kas kasılmaları ve nöbete yol açabilir.

Hypoxemia

Kandaki oksijen düzeyinin normalin altına düşmesi.

Diğer adları: Oksijen yetersizliği

Hypoxia

Dokulara yeterli oksijen ulaşmaması. Geri döndürülebilir arrest nedenlerindendir.

Diğer adları: Sodyum düşüklüğü

Hyponatremia

Kan sodyumunun düşmesi; baş ağrısı, bulantı, bilinç değişikliği ve nöbete yol açabilir.

Diğer adları: Düşük tansiyon

Hypotension

Kan basıncının normalin altında olması; erişkinde sistolik basıncın genellikle 90 mmHg'nın altında olması. Şokun önemli bulgularındandır.

Diğer adları: Vücut ısısı düşüklüğü

Hypothermia

Vücut iç ısısının 35 °C'nin altına düşmesi; titreme, bilinç bulanıklığı, bradikardi ve ağır durumda ölümcül ritim bozukluklarıyla seyreder. Geri döndürülebilir arrest nedenlerindendir.

Hypothermia

Vücut ısısının aşırı düşmesine bağlı kardiyak arrest; vücut ısınana kadar resüsitasyon sürdürülür, çünkü soğuk beyni korur.

Hypoventilation

Solunumun yetersiz kalması sonucu kanda karbondioksitin yükselmesi; opioid zehirlenmesi ve bilinç bozukluğunda görülür.

Diğer adları: Hemorajik şok

Shock, Hemorrhagic

Kanama veya ağır sıvı kaybı nedeniyle dolaşan kan hacminin azalmasıyla gelişen şok.

Homeostasis

Vücudun iç ortamını (ısı, sıvı, asit-baz dengesi gibi) sabit tutma yeteneği.

Hipertansiyon

Hypertension

Kan basıncının sürekli olarak normalin üzerinde seyretmesi; erişkinde genellikle 140/90 mmHg ve üzeri kabul edilir.

Uluslararası Hastalık Sınıflaması, 10. revizyon

International Classification of Diseases

Dünya Sağlık Örgütünün hastalık ve sağlık sorunlarını harf ve rakamlarla kodlayan uluslararası sınıflaması; tanılar kayıt ve raporlamada bu kodlarla bildirilir.

Diğer adları: Sarı bölge

Hazardous Substances

Sıcak ve soğuk bölge arasında dekontaminasyonun yapıldığı geçiş alanı.

İntramüsküler

Injections, Intramuscular

İlacın kas içine enjeksiyonu; anafilakside adrenalin bu yolla, uyluğun dış yan yüzüne uygulanır.

Uluslararası normalleştirilmiş oran

International Normalized Ratio

Protrombin zamanının standartlaştırılmış sonucu; varfarin gibi kan sulandırıcı tedavinin izlenmesinde ve kanama riskinin değerlendirilmesinde kullanılır.

İntraosseöz

Infusions, Intraosseous

Kemik iliği boşluğuna özel iğneyle girilerek ilaç ve sıvı verilmesi; damar yolu açılamayan kritik hastada hızlı ve güvenilir bir seçenektir.

Diğer adları: Sıcak yorgunluğu

Heat Exhaustion

Sıcak ortamda sıvı ve tuz kaybına bağlı halsizlik, baş dönmesi, bulantı ve bol terleme; bilinç normaldir ancak sıcak çarpmasına ilerleyebilir.

Heat cramps

Sıcakta ağır egzersiz sonrası tuz kaybına bağlı ağrılı kas kasılmaları.

İntravenöz

Administration, Intravenous

İlacın veya sıvının doğrudan toplardamara verilmesi; etki en hızlı bu yolla başlar.

Ibuprofen

Ağrı kesici, ateş düşürücü ve iltihap giderici (nonsteroid antiinflamatuar) ilaç.

Ideal Body Weight

Boy ve cinsiyete göre hesaplanan ağırlık; ventilatör ayarlarında gerçek kilo yerine kullanılır.

Diğer adları: İdrar tutulması

Urinary Retention

Mesanenin dolu olmasına rağmen boşaltılamaması; alt karında ağrılı şişlik yapar.

Diğer adları: İYE

Urinary Tract Infections

İdrar yollarının bakteriyel enfeksiyonu; yanma, sık idrara çıkma, ateş ve böğür ağrısı yapabilir.

Diğer adları: İğne torakostomi

Needle decompression

Tansiyon pnömotoraksta göğüs duvarından kalın bir iğne sokularak göğüs boşluğundaki basınçlı havanın boşaltılması.

Diğer adları: Kısmi kalınlıkta yanık

Burns

Derinin üst ve orta tabakalarını tutan, bül (su toplaması) oluşturan ve çok ağrılı yanık.

Explosions

Terör olaylarında ilk patlamadan sonra müdahale ekiplerini hedef alabilecek ikinci patlama olasılığı; olay yeri güvenliği sağlanmadan girilmez.

Diğer adları: Sarılık

Jaundice

Kanda bilirubin artışına bağlı cilt ve göz aklarında sararma.

Drug Interactions

Birlikte kullanılan ilaçların birbirinin etkisini artırması veya azaltması.

Diğer adları: İYD, İleri kardiyak yaşam desteği

Advanced Cardiac Life Support

Temel yaşam desteğine ek olarak ritim analizi, defibrilasyon, ilaç uygulaması ve ileri hava yolu yönetimini içeren resüsitasyon.

Diğer adları: Kalbin ileti sistemi

Heart Conduction System

Kalpte elektriksel uyarıyı oluşturan ve ileten özel dokular: sinüs düğümü, AV düğüm, His demeti ve dalları.

Erişkin İleri Yaşam Desteği

Advanced Cardiac Life Support

Erişkinlerde ileri yaşam desteği, arrest ve ritim yönetimini kapsayan Bakanlık eğitim programı.

Diğer adları: ICD cihazı

Defibrillators, Implantable

Ölümcül ritim bozukluğunu algılayıp kendiliğinden şok veren, deri altına yerleştirilmiş cihaz.

İntranazal

Administration, Intranasal

İlacın burun mukozasına püskürtülerek verilmesi; damar yolu olmadan hızlı etki sağlayabilir.

Infusions, Intravenous

İlacın veya sıvının belirli bir hızla, sürekli olarak damardan verilmesi.

Diğer adları: Duman inhalasyonu

Smoke Inhalation Injury

Sıcak gaz, duman veya zehirli maddelerin solunmasıyla hava yolu ve akciğerlerin hasar görmesi; yüzde yanık, burun kıllarında yanma, is ve ses kısıklığı uyarıcı bulgulardır.

Diğer adları: Nebül, İnhaler

Administration, Inhalation

İlacın solunum yoluyla, nebülizatör veya ölçülü doz inhalerle akciğerlere ulaştırılması; bronş genişletici ilaçlar bu yolla verilir.

Diğer adları: İdrar veya dışkı kaçırma

Urinary Incontinence

İdrar veya dışkının istemsiz kaçırılması; nöbet sırasında görülebilir.

Diğer adları: Serebrovasküler olay, SVO, Felç

Stroke

Beyne giden kan akımının bir damar tıkanması (iskemik inme) veya kanama (hemorajik inme) sonucu aniden bozulmasıyla gelişen nörolojik kayıp. Tedavi zamana bağlıdır; belirtilerin başlama saati mutlaka öğrenilmelidir.

Cardiotonic Agents

Kalbin kasılma gücünü artıran ilaç grubu.

Suicide, Attempted

Kişinin kendi yaşamına son vermeye yönelik eylemi; tıbbi tedavi yanında güvenlik sağlanmalı ve hasta yalnız bırakılmamalıdır.

Diğer adları: İntramüsküler, IM, Kas içi

Injections, Intramuscular

İlacın kas içine enjeksiyonu; anafilakside adrenalin bu yolla, uyluğun dış yan yüzüne uygulanır.

Diğer adları: İntranazal, İN, Burun içi

Administration, Intranasal

İlacın burun mukozasına püskürtülerek verilmesi; damar yolu olmadan hızlı etki sağlayabilir.

Diğer adları: İntraosseöz, IO, Kemik içi

Infusions, Intraosseous

Kemik iliği boşluğuna özel iğneyle girilerek ilaç ve sıvı verilmesi; damar yolu açılamayan kritik hastada hızlı ve güvenilir bir seçenektir.

Diğer adları: İntravenöz, IV, Damar içi

Administration, Intravenous

İlacın veya sıvının doğrudan toplardamara verilmesi; etki en hızlı bu yolla başlar.

Intussusception

Bağırsağın bir bölümünün teleskop gibi bir sonraki bölümün içine girmesi; küçük çocuklarda aralıklı şiddetli ağlama krizleri, kusma ve kanlı-mukuslu dışkıyla seyreder.

Ipratropium

Bronş genişletici antikolinerjik ilaç; astım ve KOAH ataklarında salbutamolle birlikte kullanılır.

Diğer adları: Diyare

Diarrhea

Günde üç veya daha fazla sulu dışkılama; sıvı ve elektrolit kaybına yol açar.

Ischemia

Bir dokuya giden kan akımının ihtiyacı karşılayamayacak kadar azalması.

Ischemic Stroke

Beyin damarının pıhtıyla tıkanması sonucu gelişen inme; inmelerin büyük çoğunluğunu oluşturur.

Medical Errors

Sağlık hizmeti sırasında hastaya zarar veren veya verebilecek beklenmedik olay; sistemsel iyileştirme için bildirilir.

İleri yaşam desteği

Advanced Cardiac Life Support

Temel yaşam desteğine ek olarak ritim analizi, defibrilasyon, ilaç uygulaması ve ileri hava yolu yönetimini içeren resüsitasyon.

İdrar yolu enfeksiyonu

Urinary Tract Infections

İdrar yollarının bakteriyel enfeksiyonu; yanma, sık idrara çıkma, ateş ve böğür ağrısı yapabilir.

Diğer adları: Grand mal

Seizures

Bilinç kaybıyla başlayan, önce tüm vücutta kasılma (tonik) ardından ritmik kasılma-gevşeme (klonik) evreleriyle süren nöbet.

Diğer adları: Boyun toplardamarı

Jugular Veins

Baş ve boyundan kalbe kan taşıyan boyun toplardamarları; dolgunluğu kalbe dönüşün engellendiğini düşündürür.

Çocuklar için START triyajı

JumpSTART pediatric triage

1–8 yaş çocuklar için uyarlanmış kitlesel olay triyaj yöntemi; solunum sınırları 15–45/dk'dır, solunumu olmayan ve nabzı olan çocuğa 5 kurtarıcı soluk verilir.

Rib Fractures

Kaburganın kırılması; solunumla artan ağrı yapar, altındaki akciğer ve organlarda yaralanmaya eşlik edebilir.

Diğer adları: Kostalar

Ribs

Göğüs kafesini oluşturan on iki çift kemik.

Diğer adları: KİBAS

Intracranial Hypertension

Kafatası içindeki basıncın kanama, ödem veya kitle nedeniyle yükselmesi; baş ağrısı, kusma, bilinç bozukluğu ve ilerlemiş durumda Cushing triadıyla seyreder.

Diğer adları: Travmatik beyin hasarı

Brain Injuries, Traumatic

Kafaya alınan darbe sonucu kafatası ve beyinde oluşan hasar; hafif sarsıntıdan ölümcül kanamaya kadar değişebilir.

Skull Fractures

Kafatası kemiğinin kırılması; kafa tabanı kırığında rakun gözü, Battle bulgusu veya kulak ve burundan beyin omurilik sıvısı gelmesi görülebilir.

Koroner arter hastalığı

Coronary Artery Disease

Kalbi besleyen koroner damarlarda aterosklerotik plakların birikmesiyle damarın daralması; angina ve miyokard enfarktüsünün temel nedenidir.

Heart

Kanı vücuda pompalayan, iki atriyum ve iki ventrikülden oluşan kas organ.

Diğer adları: Kardiyak output

Cardiac Output

Kalbin bir dakikada pompaladığı kan hacmi; kalp hızı ile her atımda atılan kan hacminin çarpımıdır.

Diğer adları: Nabız hızı

Heart Rate

Kalbin bir dakikadaki atım sayısı; erişkinde istirahatte normalde 60–100/dk arasıdır, çocuklarda yaş küçüldükçe yükselir.

Diğer adları: Pacemaker

Pacemaker, Artificial

Yavaş veya düzensiz kalp ritminde kalbi elektrik uyarısıyla düzenli çalıştırmak için deri altına yerleştirilen cihaz.

Diğer adları: KKY, Konjestif kalp yetmezliği

Heart Failure

Kalbin vücudun ihtiyacını karşılayacak kadar kan pompalayamaması; nefes darlığı, bacaklarda ödem, çabuk yorulma ve akciğerde sıvı birikmesiyle kendini gösterir.

Calcium Gluconate

Hiperkalemi, hipokalsemi ve kalsiyum kanal blokeri zehirlenmesinde kullanılan kalsiyum preparatı.

Calcium Channel Blockers

Tansiyon ve ritim ilaçlarından kalsiyum kanal blokerlerinin aşırı alımı; ağır hipotansiyon ve bradikardi yapar.

Blood

Plazma ile alyuvar, akyuvar ve trombositlerden oluşan, oksijen ve besin taşıyan sıvı doku; erişkinde yaklaşık 5 litredir.

Diğer adları: TA, Tansiyon arteriyel, Tansiyon

Blood Pressure

Kanın atardamar duvarına yaptığı basınç; sistolik (büyük) ve diyastolik (küçük) değerlerle mmHg cinsinden ifade edilir.

Diğer adları: Arter kan gazı

Blood Gas Analysis

Kandaki oksijen, karbondioksit, pH ve bikarbonat düzeylerinin ölçülmesi; solunum ve asit-baz dengesini gösterir.

Diğer adları: KŞ, Kan glukozu

Blood Glucose

Kandaki glukoz düzeyi; bilinç bozukluğu, nöbet ve davranış değişikliği olan her hastada ölçülmelidir.

Diğer adları: Branül

Catheters

Damara yerleştirilen ince plastik tüp; çapı numarasıyla (gauge) gösterilir, numara küçüldükçe çap büyür.

Diğer adları: Kalp kapak hastalığı

Heart Valve Diseases

Kalp kapaklarının daralması (stenoz) veya tam kapanamaması (yetersizlik) sonucu kan akımının bozulması.

Fractures, Closed

Üzerindeki deri bütünlüğü korunmuş kırık.

Diğer adları: Kılcal damar

Capillaries

Arter ile ven arasında, doku ile kan arasındaki madde alışverişinin yapıldığı en küçük damarlar.

Diğer adları: KGD, Kapiller dolum zamanı

Capillary refill time

Tırnak yatağına veya göğüs cildine 5 saniye bastırılıp bırakıldığında rengin geri dönme süresi; 2 saniyeden uzun olması dolaşım bozukluğunu düşündürür. Soğuk ortamda yanıltıcı olabilir.

Capnography

Soluk havasındaki karbondioksitin sürekli ölçülüp dalga şeklinde gösterilmesi; tüpün nefes borusunda olduğunun en güvenilir kanıtıdır.

Liver

Sağ üst karında bulunan, metabolizma, zehirsizleştirme ve pıhtılaşma faktörü üretiminde görevli organ.

Liver Failure

Karaciğerin işlevlerini yerine getirememesi; sarılık, pıhtılaşma bozukluğu, karında sıvı ve bilinç değişikliğiyle seyreder.

Mental Competency

Hastanın durumunu anlama, seçenekleri değerlendirme ve karar verme yeteneği; bilinç bozukluğu, zehirlenme veya ağır ruhsal durum bu yeterliliği etkileyebilir.

Diğer adları: Unstabil angina

Angina, Unstable

Yeni başlayan, giderek sıklaşan veya istirahatte ortaya çıkan göğüs ağrısı; kalp kası hasarı göstergeleri yükselmez ancak miyokard enfarktüsüne ilerleme riski yüksektir.

Carbetocin

Doğum sonrası rahmin kasılmasını sağlayarak kanamayı önlemeye yardımcı olan ilaç.

Diğer adları: CO zehirlenmesi

Carbon Monoxide Poisoning

Soba, şofben veya yangın kaynaklı renksiz, kokusuz karbonmonoksitin solunmasıyla oksijen taşınmasının bozulması; baş ağrısı, bulantı ve bilinç bozukluğu yapar. Nabız oksimetresi yanıltıcı biçimde normal görünebilir.

Diğer adları: Kalp durması

Heart Arrest

Kalbin etkili kan pompalamasının aniden durması; hasta yanıtsızdır, normal solunumu ve nabzı yoktur. Hemen KPR ve ritme göre defibrilasyon gerekir.

Diğer adları: Monitör

Monitoring, Physiologic

Kalp ritmini, nabzı ve diğer yaşam bulgularını sürekli gösteren cihaz.

Diğer adları: Perikard tamponadı

Cardiac Tamponade

Kalbi saran zarın (perikard) içinde biriken kan veya sıvının kalbi sıkıştırarak dolmasını engellemesi; hipotansiyon, boyun venlerinde dolgunluk ve derinden gelen kalp sesleriyle seyreder. Geri döndürülebilir arrest nedenlerindendir.

Shock, Cardiogenic

Kalbin pompa işlevinin ağır bozulması sonucu dokulara yetersiz kan gittiği şok tablosu; çoğunlukla geniş miyokard enfarktüsünden sonra gelişir.

Cardiomyopathies

Kalp kasının yapısal ve işlevsel bozukluğu; kalp yetmezliği ve ani ölüme yol açabilir.

Diğer adları: KPR, Canlandırma, CPR

Cardiopulmonary Resuscitation

Dolaşımı duran hastada göğüs kompresyonları ve solunum desteğiyle beyin ve kalbe kan akımı sağlanması; kesintisiz, yeterli derinlik ve hızda kompresyon temel unsurdur.

Diğer adları: Senkronize kardiyoversiyon

Electric Countershock

Nabızlı hızlı ritim bozukluklarını düzeltmek için QRS kompleksiyle eş zamanlı (senkronize) verilen elektrik şoku.

Abdominal Pain

Karın bölgesinde ağrı; yeri, başlangıcı ve yayılımı nedeni ayırt etmede yardımcı olur.

Abdominal Injuries

Karın içi organların (karaciğer, dalak, bağırsak, böbrek) künt veya penetran yaralanması; iç kanamaya bağlı şok gelişebilir.

Diğer adları: Şah damarı

Carotid Arteries

Boyunda beyne kan taşıyan atardamar; bilinçsiz hastada nabız kontrolü için kullanılır.

Diğer adları: Karotis sinüs masajı

Carotid Sinus

Boyundaki karotis sinüsüne masaj yapılarak vagal uyarı oluşturulması; inme riski nedeniyle yaşlılarda ve üfürüm varlığında yapılmaz.

Muscle Strength

Kasın direnç karşısında oluşturabildiği kuvvet; MRC skalasıyla 0 (hiç kasılma yok) ile 5 (normal) arasında derecelendirilir.

Diğer adları: Scoop sedye

Stretchers

İki parçaya ayrılıp hastanın altına iki yandan yerleştirilerek, hastayı az hareket ettirerek kaldırmayı sağlayan sedye.

Diğer adları: Prurit

Pruritus

Kaşıma isteği yaratan deri hissi; alerjik reaksiyonlarda sıktır.

Kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer

Chemical, biological, radiological and nuclear

Kimyasal, biyolojik, radyolojik veya nükleer etkenlerle oluşan tehlikeler ve bu olaylara özel korunma, dekontaminasyon ve triyaj uygulamalarının genel adı.

Kronik böbrek hastalığı · Kronik böbrek yetmezliği

Renal Insufficiency, Chronic

Böbrek işlevlerinin aylar-yıllar içinde kalıcı olarak azalması; ileri evrede diyaliz gerekir.

Kendrick kurtarma yeleği

Kendrick Extrication Device

Araç içindeki hastanın baş, boyun ve gövdesini tek parça halinde sabitleyerek çıkarılmasını sağlayan yelek tipi kurtarma aracı.

Self-Injurious Behavior

Kişinin bilerek kendi bedenine zarar vermesi.

Tick Bites

Kenenin deriye tutunması; uygun yöntemle, ezmeden ve parçalamadan çıkarılmalıdır. Kırım-Kongo kanamalı ateşi açısından izlem gerekir.

Meningism

Uyluk kalçadan bükülüyken dizin düzleştirilmesine karşı ağrılı direnç; beyin zarı iltihabını düşündürür.

Diğer adları: İğne batması

Needlestick Injuries

Sağlık personelinin kullanılmış iğne veya kesici aletle yaralanması; kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlar açısından hemen bildirilmeli ve izlenmelidir.

Diğer adları: Keton cisimleri

Ketone Bodies

Vücut enerji için yağ yaktığında oluşan maddeler; diyabetik ketoasidozda kanda ve idrarda yükselir.

Kapiller geri dolum

Capillary refill time

Tırnak yatağına veya göğüs cildine 5 saniye bastırılıp bırakıldığında rengin geri dönme süresi; 2 saniyeden uzun olması dolaşım bozukluğunu düşündürür. Soğuk ortamda yanıltıcı olabilir.

Diğer adları: Fraktür

Fractures, Bone

Kemik bütünlüğünün bozulması; ağrı, şekil bozukluğu, şişlik ve hareket kısıtlılığı yapar.

Diğer adları: KKKA

Hemorrhagic Fever, Crimean

Kene ile ve hasta kan-vücut sıvılarıyla bulaşan, ateş, kas ağrısı, kanama ve trombosit düşüklüğüyle seyreden viral hastalık; sağlık personeli uygun koruyucu ekipman kullanmalıdır.

Diğer adları: Acil (Immediate)

Triage

Müdahale edilmediğinde hayati riski olan, acil bakımla kurtarılabilecek hastaların triyaj kategorisi; öncelikli tedavi ve sevk edilir.

Kafa içi basınç artışı

Intracranial Hypertension

Kafatası içindeki basıncın kanama, ödem veya kitle nedeniyle yükselmesi; baş ağrısı, kusma, bilinç bozukluğu ve ilerlemiş durumda Cushing triadıyla seyreder.

Burns, Chemical

Asit veya alkali maddelerle oluşan doku hasarı; bol suyla uzun süre yıkama temel ilk yardımdır.

Diğer adları: KKE

Personal Protective Equipment

Eldiven, maske, gözlük, önlük gibi sağlık personelini enfeksiyon ve tehlikeli maddelerden koruyan ekipman.

Confidentiality

Kişinin sağlığına ilişkin, yasal olarak özel nitelikli kabul edilen ve gizliliği korunması gereken bilgiler.

Diğer adları: Kitlesel yaralanmalı olay

Mass Casualty Incidents

Yaralı sayısının olay yerindeki kaynakları aştığı olay; bireysel en iyi bakım yerine en çok hayatı kurtarmaya öncelik verilir.

Kişisel koruyucu ekipman

Personal Protective Equipment

Eldiven, maske, gözlük, önlük gibi sağlık personelini enfeksiyon ve tehlikeli maddelerden koruyan ekipman.

Komuta kontrol merkezi

Emergency medical dispatch center

112 acil çağrılarını karşılayan, ekipleri olay yerine yönlendiren ve gerektiğinde tıbbi danışmanlık veren merkez. Akış şemalarında telefonla danışılacak adımlar bu kısaltmayla işaretlenir.

Kalp yetmezliği · Konjestif kalp yetmezliği

Heart Failure

Kalbin vücudun ihtiyacını karşılayacak kadar kan pompalayamaması; nefes darlığı, bacaklarda ödem, çabuk yorulma ve akciğerde sıvı birikmesiyle kendini gösterir.

Diğer adları: Köprücük kemiği

Clavicle

Göğüs kemiği ile omuz arasındaki kemik.

Kronik obstrüktif akciğer hastalığı

Pulmonary Disease, Chronic Obstructive

Çoğunlukla sigaraya bağlı, hava akımının kalıcı olarak kısıtlandığı ilerleyici akciğer hastalığı; kronik bronşit ve amfizemi kapsar.

Disease exacerbation

KOAH'lı hastada nefes darlığı, öksürük ve balgamın günlük değişkenliğin ötesinde ani kötüleşmesi; çoğunlukla enfeksiyonla tetiklenir.

Diğer adları: Safra kesesi iltihabı

Cholecystitis

Safra kesesinin çoğunlukla taşa bağlı iltihabı; sağ üst karın ağrısı ve ateş yapar.

Cholinergic Agents

Asetilkolin fazlalığına bağlı belirtiler: salya ve gözyaşı artışı, idrar ve dışkı kaçırma, kusma, terleme, miyozis, bradikardi ve bronş daralması.

Coma

Ağrılı uyaranla dahi uyandırılamayan derin bilinç kaybı.

Compartment Syndromes

Kas bölmesindeki basıncın artarak kan akımını engellemesi; orantısız ağrı, gerginlik ve ileride nabız kaybıyla seyreder.

Diğer adları: 30:2

Cardiopulmonary Resuscitation

Erişkinde ileri hava yolu yokken her 30 göğüs kompresyonuna karşılık 2 solunum verilmesi.

Diğer adları: Zihin bulanıklığı

Confusion

Kişinin yer, zaman ve kişiye yönelimini kaybederek net düşünememesi.

Contraindications

Bir ilacın veya girişimin zarar verme riski nedeniyle kullanılmaması gereken durum.

Diğer adları: Ezik, Morluk

Contusions

Deri bütünlüğü bozulmadan alttaki dokuda kanama ve hasar.

Conversion Disorder

Psikolojik etkenlere bağlı, nörolojik bir hastalıkla açıklanamayan güçsüzlük, bayılma veya nöbet benzeri belirtiler; tanı ancak organik nedenler dışlandıktan sonra düşünülür.

Diğer adları: Kordon prolapsusu

Umbilical cord prolapse

Göbek kordonunun bebekten önce doğum kanalına sarkması; kordonun sıkışması bebeğin oksijensiz kalmasına yol açacağı için en acil doğum komplikasyonlarındandır.

Diğer adları: Nukal kordon

Nuchal cord

Göbek kordonunun bebeğin boynuna dolanması.

Diğer adları: KAH, Koroner kalp hastalığı

Coronary Artery Disease

Kalbi besleyen koroner damarlarda aterosklerotik plakların birikmesiyle damarın daralması; angina ve miyokard enfarktüsünün temel nedenidir.

Diğer adları: Koroner damarlar, Kalp damarları

Coronary Vessels

Aortun başlangıcından çıkıp kalp kasını besleyen sağ ve sol koroner atardamarlar; tıkanmaları miyokard enfarktüsüne yol açar.

Diğer adları: Steroid, Metilprednizolon, Deksametazon

Adrenal Cortex Hormones

İltihabı ve bağışıklık yanıtını baskılayan ilaç grubu; astım, KOAH alevlenmesi, krup ve alerjik reaksiyonlarda kullanılır.

Diğer adları: Çamaşır suyu, asit veya alkali içme

Caustics

Yakıcı kimyasalların yutulmasıyla ağız, yemek borusu ve midede yanık; hasta kusturulmaz.

Kardiyopulmoner resüsitasyon

Cardiopulmonary Resuscitation

Dolaşımı duran hastada göğüs kompresyonları ve solunum desteğiyle beyin ve kalbe kan akımı sağlanması; kesintisiz, yeterli derinlik ve hızda kompresyon temel unsurdur.

Creatinine

Böbrek işlevinin değerlendirilmesinde kullanılan kan değeri; yükselmesi böbrek yetmezliğini gösterir.

Diğer adları: Krikotiroidotomi

Cricothyrotomy

Entübasyon ve ventilasyonun mümkün olmadığı durumlarda gırtlaktaki krikotiroid zardan nefes borusuna girilmesi; iğne veya cerrahi yöntemle yapılır.

Isotonic Solutions

Su ve elektrolitlerden oluşan damar içi sıvılar (serum fizyolojik, Ringer laktat gibi); sıvı replasmanında kullanılır.

Diğer adları: KBY, Kronik böbrek yetmezliği

Renal Insufficiency, Chronic

Böbrek işlevlerinin aylar-yıllar içinde kalıcı olarak azalması; ileri evrede diyaliz gerekir.

Diğer adları: KOAH

Pulmonary Disease, Chronic Obstructive

Çoğunlukla sigaraya bağlı, hava akımının kalıcı olarak kısıtlandığı ilerleyici akciğer hastalığı; kronik bronşit ve amfizemi kapsar.

Diğer adları: Laringotrakeobronşit

Croup

Küçük çocuklarda üst hava yolunun viral iltihabı; havlar tarzda öksürük, ses kısıklığı ve inspiratuar stridorla seyreder.

Xiphoid Bone

Göğüs kemiğinin en alt ucundaki küçük çıkıntı.

Kan şekeri · Kan glukozu

Blood Glucose

Kandaki glukoz düzeyi; bilinç bozukluğu, nöbet ve davranış değişikliği olan her hastada ölçülmelidir.

Diğer adları: Tetrapleji

Quadriplegia

Her iki kol ve her iki bacakta felç; boyun omurilik hasarına bağlıdır.

Rabies

Hayvan ısırığıyla bulaşan, belirtiler başladıktan sonra neredeyse her zaman ölümcül olan viral hastalık; ısırık sonrası hızlı aşılama ile önlenebilir.

Rabies

Kuduz virüsü taşıyabilecek bir hayvanın ısırması veya tırmalaması; yara bol sabunlu suyla yıkanır ve kişi aşılama için yönlendirilir.

Lead Poisoning

Kurşuna uzun süreli maruziyetle karın ağrısı, kansızlık ve sinir sistemi etkileri; çocuklarda gelişim bozukluğuna yol açar.

Diğer adları: Ekstrikasyon

Rescue Work

Araç içinde sıkışmış veya ulaşılması zor yerdeki hastanın güvenli biçimde çıkarılması.

Vomiting

Mide içeriğinin ağızdan zorla dışarı atılması; bilinci bozuk hastada aspirasyon riski taşır.

Kussmaul respiration

Metabolik asidozda vücudun karbondioksit atmak için yaptığı derin ve hızlı solunum.

Diğer adları: İnkübatör

Incubators, Infant

Yenidoğanı ısı kaybından koruyan, ısısı ve nemi ayarlanabilen kapalı yatak; transport kuvözü nakil için kullanılır.

Wounds, Nonpenetrating

Deriyi delmeden, çarpma, sıkışma veya düşmeyle oluşan yaralanma; iç organ hasarı dışarıdan belli olmayabilir.

Diğer adları: Laktik asit

Lactic Acid

Doku oksijensizliğinde artan madde; yüksekliği şok ve sepsisin ağırlığını gösterir.

Diğer adları: LMA, Supraglottik hava yolu

Laryngeal Masks

Ses tellerinin üzerine oturarak gırtlak girişini çevreleyen, entübasyondan daha kolay yerleştirilen ileri hava yolu aracı; numarası kiloya göre seçilir.

Laryngoscopes

Entübasyon sırasında dili kaldırıp ses tellerini görmeyi sağlayan, ışıklı bıçaklı (bleyd) alet.

Laryngismus

Ses tellerinin istemsiz kasılarak hava yolunu kapatması.

Diğer adları: Gırtlak

Larynx

Ses tellerinin bulunduğu, nefes borusunun girişindeki kıkırdak yapı.

Diğer adları: Kesi, Yırtık yara

Lacerations

Deride düzensiz kenarlı yırtılma veya kesi.

Lateral

Vücudun orta çizgisinden uzak, dış yanda olan.

Diğer adları: Uyuşukluk

Lethargy

Belirgin uyku hali ve tepkisizlik; uyandırılabilir ancak uyanık kalamaz.

Lidocaine

Lokal anestezik ve antiaritmik etkili ilaç.

Laringeal maske

Laryngeal Masks

Ses tellerinin üzerine oturarak gırtlak girişini çevreleyen, entübasyondan daha kolay yerleştirilen ileri hava yolu aracı; numarası kiloya göre seçilir.

Diğer adları: Akyuvar, Beyaz küre

Leukocytes

Bağışıklık sisteminin hücreleri; sayısının artışı enfeksiyon veya iltihabı düşündürür.

Lund and Browder chart

Vücut bölgelerinin yüzey alanı oranlarını yaşa göre veren yanık değerlendirme şeması; çocuklarda baş ve bacak oranları erişkinden farklı olduğu için tercih edilir.

Diğer adları: Bağımlılık

Substance-Related Disorders

Zararlarına rağmen bir maddenin denetimsiz biçimde kullanılmaya devam edilmesi.

Forensic Sciences

Adli olayın aydınlatılmasına yardımcı olacak giysi, nesne, iz ve biyolojik örnekler; tıbbi müdahaleyi geciktirmeden mümkün olduğunca korunur.

Magnesium Sulfate

Eklampsi nöbetlerinde, torsades de pointes'te ve ağır astımda kullanılan ilaç.

Breech Presentation

Bebeğin kalçası veya ayakları önde gelecek şekilde doğum kanalına yerleşmesi; doğum komplikasyon riski taşır.

Mushroom Poisoning

Zehirli yabani mantar yenmesi; belirtilerin geç (6 saatten sonra) başlaması karaciğer hasarı yapan ağır türleri düşündürür.

Diğer adları: Hayatı tehdit eden dış kanama

Hemorrhage

Kısa sürede ölüme yol açabilecek miktarda kan kaybı; travmalı hastada hava yolundan bile önce kontrol edilmesi gereken öncelikli sorundur.

Medial

Vücudun orta çizgisine yakın, iç yanda olan.

Mediastinum

İki akciğer arasındaki, kalp, büyük damarlar, nefes borusu ve yemek borusunun bulunduğu bölge.

Diğer adları: Otomatik göğüs kompresyon cihazı

Heart Massage

Göğüs kompresyonlarını sabit derinlik ve hızda yapan cihaz; özellikle nakil sırasında kesintisiz kompresyon sağlar.

Respiration, Artificial

Solunumun bir cihaz (ventilatör) tarafından tamamen veya kısmen sağlanması.

Meconium

Bebeğin ilk dışkısı; doğum öncesinde amniyon sıvısına geçmesi (yeşil-kahve renkli su) bebeğin sıkıntıda olabileceğini gösterir.

Diğer adları: Siyah dışkı

Melena

Sindirilmiş kan nedeniyle siyah, katran gibi, kötü kokulu dışkı; üst sindirim sistemi kanamasını gösterir.

Diğer adları: Beyin zarı iltihabı

Meningitis

Beyin ve omuriliği saran zarların iltihabı; ateş, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği ve bilinç değişikliği yapar.

Diğer adları: Beyin zarları

Meninges

Beyin ve omuriliği saran üç katlı zar: dura, araknoid ve pia mater.

Diğer adları: MSS

Central Nervous System

Beyin ve omurilikten oluşan sinir sistemi bölümü.

Acidosis

Kanda asit birikmesi veya bikarbonat kaybı sonucu pH'nın düşmesi; ketoasidoz, laktik asidoz ve böbrek yetmezliğinde görülür.

Metabolism

Vücutta enerji üretimi ve doku yapımı için gerçekleşen kimyasal tepkimelerin tümü.

Diğer adları: Metanol zehirlenmesi

Methanol

Sahte içkilerde bulunan metanolün alımı; birkaç saat sonra görme bozukluğu, karın ağrısı ve ağır asidozla seyreder.

Metoprolol

Kalp hızını ve kan basıncını düşüren beta bloker ilaç.

Miyokard enfarktüsü

Myocardial Infarction

Koroner damarın tıkanması sonucu kalp kasının bir bölümünün kansız kalarak hasar görmesi. Erken tanı ve damarın hızla açılması hasarın boyutunu azaltır.

Stomach

Yiyeceklerin depolanıp sindirime başlandığı organ.

Diğer adları: Pupil genişlemesi

Mydriasis

Göz bebeğinin genişlemesi; antikolinerjik ve sempatomimetik zehirlenmelerde, beyin hasarında görülebilir.

Migraine Disorders

Tekrarlayan, çoğunlukla tek taraflı, zonklayıcı baş ağrısı atakları; bulantı, ışık ve ses hassasiyeti eşlik edebilir.

Myxedema

Ağır tiroid hormonu eksikliğinde hipotermi, bradikardi ve bilinç bozukluğuyla seyreden acil durum.

Diğer adları: Kalp kası

Myocardium

Kalbin kasılmasını sağlayan kas tabakası.

Diğer adları: MI, Kalp krizi

Myocardial Infarction

Koroner damarın tıkanması sonucu kalp kasının bir bölümünün kansız kalarak hasar görmesi. Erken tanı ve damarın hızla açılması hasarın boyutunu azaltır.

Myocarditis

Kalp kasının çoğunlukla viral kaynaklı iltihabı; ritim bozukluğu ve kalp yetmezliğine yol açabilir.

Diğer adları: Pupil daralması

Miosis

Göz bebeğinin daralması; opioid ve organofosfat zehirlenmesinde belirgindir.

Diğer adları: Alacalı cilt, Ebru deri

Skin mottling

Ciltte dolaşım bozukluğuna bağlı ağ şeklinde mor-beyaz alacalanma; ağır şokun bulgusu olabilir.

Manyetik rezonans görüntüleme

Magnetic Resonance Imaging

Güçlü manyetik alan ve radyo dalgalarıyla, iyonlaştırıcı radyasyon kullanmadan ayrıntılı kesitsel görüntü elde eden yöntem.

Myasthenia Gravis

Kas ile sinir arasındaki iletimin bağışıklık kaynaklı bozulmasıyla gün içinde artan kas güçsüzlüğü; solunum yetmezliği krizine yol açabilir.

Diğer adları: NB

Pulse

Kalbin her kasılmasıyla atardamarlarda hissedilen dalga; hızı, düzeni ve dolgunluğu değerlendirilir. Radial (bilek), karotis (boyun) ve femoral (kasık) nabız sık kullanılır.

Diğer adları: Pulse oksimetre

Oximetry

Parmağa takılan probla kandaki oksijen satürasyonunu ve nabzı ölçen cihaz; soğuk uzuv, oje ve karbonmonoksit zehirlenmesinde yanıltıcı olabilir.

Diğer adları: NEA, PEA

Pulseless Electrical Activity

Monitörde düzenli bir elektriksel ritim görüldüğü halde nabız alınamayan arrest durumu. Şoklanamaz ritimdir; geri döndürülebilir nedenler aranır.

Diğer adları: nVT

Pulseless ventricular tachycardia

Ventriküler taşikardinin dolaşımı sağlayamadığı, nabız alınamayan arrest ritmi; ventrikül fibrilasyonu gibi şoklanabilir ritim olarak yönetilir.

Diğer adları: Üçüncül triyaj

Triage

Hastaların hangi sırayla, hangi araçla ve hangi sağlık kuruluşuna sevk edileceğinin belirlendiği triyaj aşaması; SKKM koordinasyonunda yürütülür.

Naloxone

Opioid etkisini geri çeviren antidot; özellikle solunumu baskılanmış hastada kullanılır. Etkisi opioidden kısa sürebileceği için hasta izlenmelidir.

Diğer adları: Burun kanülü

Cannula

Burun deliklerine yerleştirilen iki uçlu, düşük akımlı oksijen verme aracı.

Diğer adları: NPA, Burun hava yolu

Airway Management

Burundan yerleştirilen yumuşak hava yolu aracı; öğürme refleksi korunmuş hastada da tolere edilebilir. Kafa tabanı kırığı şüphesinde kullanılmaz.

Nabız

Pulse

Kalbin her kasılmasıyla atardamarlarda hissedilen dalga; hızı, düzeni ve dolgunluğu değerlendirilir. Radial (bilek), karotis (boyun) ve femoral (kasık) nabız sık kullanılır.

Nabızsız elektriksel aktivite

Pulseless Electrical Activity

Monitörde düzenli bir elektriksel ritim görüldüğü halde nabız alınamayan arrest durumu. Şoklanamaz ritimdir; geri döndürülebilir nedenler aranır.

Nebulizers and Vaporizers

Sıvı ilacı ince buhara çevirerek maskeyle solutan cihaz.

Non-invaziv ventilasyon

Noninvasive Ventilation

Entübasyon yapılmadan, yüz veya burun maskesiyle uygulanan pozitif basınçlı solunum desteği.

Nifedipine

Damarları genişleterek kan basıncını düşüren kalsiyum kanal blokeri.

Nystagmus, Pathologic

Gözlerin istemsiz, ritmik olarak sallanması; iç kulak veya beyincik sorunlarını düşündürür.

Diğer adları: Nitrogliserin, İsosorbid dinitrat

Nitroglycerin

Damarları genişleterek kalbin iş yükünü azaltan ilaç grubu; göğüs ağrısı ve akciğer ödeminde kullanılır. Hipotansiyonda ve bazı ilaç etkileşimlerinde kullanılmaz.

Diğer adları: Konvülziyon, Havale

Seizures

Beyindeki anormal ve aşırı elektriksel boşalmaya bağlı kasılma, bilinç değişikliği veya davranış bozukluğu atağı.

Shock, Neurogenic

Omurilik yaralanmasında sempatik sinir sisteminin etkisini yitirmesiyle damarların genişlemesi; hipotansiyonla birlikte bradikardi ve sıcak, kuru cilt görülür.

Peripheral Nervous System Diseases

Çevresel sinirlerin hasarı; uyuşma, ağrı ve güçsüzlük yapar.

Nazofaringeal airway

Nasopharyngeal airway

Burundan yerleştirilen yumuşak hava yolu aracı; öğürme refleksi korunmuş hastada da tolere edilebilir. Kafa tabanı kırığı şüphesinde kullanılmaz.

ST yükselmesiz miyokard enfarktüsü

Non-ST Elevated Myocardial Infarction

EKG'de ST yükselmesi olmadan, kalp kası hasar göstergelerinin (troponin) yükseldiği miyokard enfarktüsü.

Nabızsız ventriküler taşikardi

Pulseless ventricular tachycardia

Ventriküler taşikardinin dolaşımı sağlayamadığı, nabız alınamayan arrest ritmi; ventrikül fibrilasyonu gibi şoklanabilir ritim olarak yönetilir.

Diğer adları: Tıkayıcı şok

Obstructive shock

Kalbin dolmasını veya kanı pompalamasını mekanik olarak engelleyen durumlarda (tansiyon pnömotoraks, kardiyak tamponad, masif pulmoner emboli) gelişen şok.

Otomatik eksternal defibrilatör

Automated External Defibrillator

Ritmi kendisi analiz edip şoklanabilir ritimde sesli komutlarla kullanıcıyı şok vermeye yönlendiren taşınabilir defibrilatör.

Oxygen

Hipoksik hastada kandaki oksijen düzeyini artırmak için verilen gaz; ilaç olarak kabul edilir, gereğinden fazla verilmesinin de zararları olabilir.

Diğer adları: Oksijen desteği

Oxygen Inhalation Therapy

Kanda oksijeni yetersiz olan hastaya ek oksijen verilmesi; nazal kanül, yüz maskesi veya rezervuarlı maskeyle uygulanır.

Diğer adları: Oksijen silindiri

Oxygen

Basınçlı oksijen taşıyan silindir; yağ ve kıvılcımdan uzak tutulmalı, devrilmeye karşı sabitlenmelidir.

Diğer adları: Oksijenizasyon

Oxygen

Kanın akciğerlerde oksijenle yüklenmesi.

Safety

Müdahaleden önce ekibin, hastanın ve çevrenin tehlikelerden (trafik, yangın, elektrik, şiddet, kimyasal) korunduğunun sağlanması.

Emergency Medical Services

Olay yerinde güvenliğin sağlanması, durumun değerlendirilmesi, ek kaynak istenmesi, triyaj ve nakil düzeninin kurulması.

Diğer adları: İdrar azlığı

Oliguria

İdrar miktarının belirgin azalması; dehidratasyon, şok veya böbrek yetmezliğini düşündürür.

Diğer adları: Vertebral kolon

Spine

Boyun (7), sırt (12), bel (5) omurları ile sakrum ve kuyruk sokumundan oluşan, omuriliği koruyan kemik yapı.

Diğer adları: Spinal kord

Spinal Cord

Omurga kanalı içinde beyinden aşağı uzanan, beyin ile vücut arasında sinir iletimini sağlayan yapı.

Diğer adları: Omuz distosisi

Shoulder Dystocia

Bebeğin başı doğduktan sonra omuzlarının leğen kemiğine takılarak doğumun ilerlememesi.

Diğer adları: 12 kanal EKG

12-lead electrocardiogram

Kalbin elektriksel etkinliğini on iki farklı açıdan gösteren standart EKG çekimi; enfarktüsün yerini belirlemeye yarar.

Orofaringeal airway

Oropharyngeal airway

Bilinci kapalı hastada dilin geriye düşmesini önlemek için ağızdan yerleştirilen kıvrık hava yolu aracı; ölçüsü ağız köşesinden kulak memesine kadar alınır.

Diğer adları: Fentanil, Morfin

Analgesics, Opioid

Güçlü ağrı kesici ilaç grubu; solunum baskılanması ve hipotansiyon yapabilir.

Diğer adları: Narkotik zehirlenmesi

Opioid-Related Disorders

Morfin, eroin, metadon gibi opioidlerin aşırı alımı; bilinç bozukluğu, solunumun yavaşlaması ve iğne ucu pupil üçlüsüyle tanınır.

Ağrı sorgulama anımsatıcısı

OPQRST pain assessment

Ağrının başlangıcı (Onset), artıran-azaltan etkenler (Provocation), niteliği (Quality), yayılımı (Radiation), şiddeti (Severity) ve süresinin (Time) sorgulandığı öykü anımsatıcısı.

Anemia, Sickle Cell

Orak hücre hastalığında bozuk alyuvarların küçük damarları tıkamasıyla ortaya çıkan şiddetli ağrı atağı.

Diğer adları: Kolinerjik zehirlenme, Tarım ilacı zehirlenmesi

Organophosphate Poisoning

Tarım ilaçlarındaki organofosfatların sinir sisteminde asetilkolin birikimine yol açması; salya, terleme, gözyaşı, ishal, miyozis, bradikardi ve bronş salgısında artış görülür.

Diğer adları: OPA, Ağız içi hava yolu

Airway Management

Bilinci kapalı hastada dilin geriye düşmesini önlemek için ağızdan yerleştirilen kıvrık hava yolu aracı; ölçüsü ağız köşesinden kulak memesine kadar alınır.

Diğer adları: OAB, MAP

Arterial Pressure

Bir kalp döngüsü boyunca atardamarlardaki ortalama basınç; organ kanlanmasının göstergesi olarak kullanılır.

Orthopnea

Düz yatınca artan, oturunca azalan nefes darlığı; kalp yetmezliğine özgüdür.

Hypotension, Orthostatic

Ayağa kalkınca kan basıncının belirgin düşmesi; baş dönmesi ve bayılmaya yol açabilir, sıvı kaybı ve bazı ilaçlarla ilişkilidir.

Diğer adları: OED, AED

Defibrillators

Ritmi kendisi analiz edip şoklanabilir ritimde sesli komutlarla kullanıcıyı şok vermeye yönlendiren taşınabilir defibrilatör.

Autonomic Nervous System

İstemsiz vücut işlevlerini düzenleyen sempatik ve parasempatik bölümlerden oluşan sinir sistemi.

Diğer adları: Yumurtalık dönmesi

Ovarian Torsion

Yumurtalığın kendi damar sapı etrafında dönerek kansız kalması; ani ve şiddetli tek taraflı alt karın ağrısıyla seyreden acil durum.

Diğer adları: Şişlik

Edema

Dokularda fazla sıvı birikmesine bağlı şişlik; bacaklarda iki taraflı olması kalp, böbrek veya karaciğer yetmezliğini düşündürür.

Diğer adları: Kesin ölüm belirtileri

Signs of death

Resüsitasyon yapılmamasını gerektiren kesin bulgular: ölü lekeleri, ölü katılığı, yaşamla bağdaşmayan yaralanmalar (dekapitasyon gibi) ve çürüme.

Esophageal and Gastric Varices

Sirozlu hastada yemek borusundaki genişlemiş toplardamarlardan olan, bol kan kusmayla seyreden ağır kanama.

P wave

EKG'de atriyumların uyarılmasını (depolarizasyonunu) gösteren ilk küçük dalga.

Panic Disorder

Aniden başlayan yoğun korkuyla birlikte çarpıntı, nefes darlığı, terleme ve titreme atağı; kalp ve akciğer kaynaklı ciddi nedenler dışlanmadan konmamalıdır.

Pancreas

Sindirim enzimleri ile insülin ve glukagon hormonlarını üreten organ.

Pancreatitis

Pankreasın iltihabı; sırta yayılan şiddetli üst karın ağrısı ve kusma yapar, safra taşı ve alkol başlıca nedenlerdir.

Diğer adları: Pulsus paradoksus

Pulse

Nefes alırken sistolik kan basıncının normalden fazla (10 mmHg'den çok) düşmesi; kardiyak tamponad ve ağır astımda görülür.

Paraplegia

Her iki bacakta felç; çoğunlukla göğüs veya bel omurgası seviyesinde omurilik hasarına bağlıdır.

Parasympathetic Nervous System

Dinlenme halinde kalp hızını yavaşlatan, sindirimi ve salgıları artıran sistem; vagus siniri başlıca sinirdir.

Diğer adları: Asetaminofen

Acetaminophen

Ağrı kesici ve ateş düşürücü ilaç; yüksek dozda karaciğere zarar verebilir.

Diğer adları: Asetaminofen zehirlenmesi

Acetaminophen

Yüksek doz parasetamol alımı; erken dönemde belirti vermeyebilir ancak günler içinde karaciğer yetmezliğine yol açabilir. Alım zamanı ve miktarı mutlaka kaydedilir.

Diğer adları: Uyuşma, karıncalanma

Paresthesia

Ciltte uyuşma, karıncalanma veya iğnelenme hissi.

Parkland formula

Yanıklı hastada sıvı ihtiyacını vücut ağırlığı ve yanık yüzdesine göre hesaplayan formül; uygulamadaki hesap SB hastane öncesi akış şemalarına göre yapılır.

Pediatrik değerlendirme üçgeni

Pediatric assessment triangle

Çocuğa dokunmadan görünüm, solunum eforu ve cilt dolaşımının gözlenerek ilk saniyelerde aciliyetin belirlendiği değerlendirme yöntemi.

Diğer adları: Blast yaralanması

Blast Injuries

Patlamanın basınç dalgası, uçan parçalar, savrulma ve yanıklarla oluşturduğu yaralanmalar; kulak zarı, akciğer ve bağırsaklar basınç dalgasına duyarlıdır.

Perkütan koroner girişim

Percutaneous Coronary Intervention

Kasıktan veya bilekten girilen kateterle daralmış ya da tıkanmış koroner damarın balon ve stentle açılması; STEMI'de birincil tedavi yöntemidir.

Pulmoner emboli

Pulmonary Embolism

Çoğunlukla bacak toplardamarlarında oluşan pıhtının akciğer atardamarlarını tıkaması; ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, taşikardi ve ağır vakada şok yapar.

Diğer adları: PAT

Pediatric assessment triangle

Çocuğa dokunmadan görünüm, solunum eforu ve cilt dolaşımının gözlenerek ilk saniyelerde aciliyetin belirlendiği değerlendirme yöntemi.

Diğer adları: Çocukta yaşam bulguları

Vital Signs

Çocuklarda kalp hızı, solunum sayısı ve kan basıncının normal aralıkları yaşa göre değişir; bebeklerde kalp hızı ve solunum sayısı erişkinden yüksektir.

Pozitif ekspirasyon sonu basıncı

Positive end-expiratory pressure

Mekanik ventilasyonda ekspirasyon sonunda hava yollarında korunan pozitif basınç; alveollerin kapanmasını önleyerek oksijenlenmeyi artırır.

Diğer adları: Leğen kemiği

Pelvis

Gövdeyi bacaklara bağlayan, mesane ve üreme organlarını koruyan kemik halka.